Bugünlerde dünyada ve ülkemizde, yatırım piyasalarında adına “faiz paradoksu” desek çok da yanlış olmayacak bir süreç yaşanmakta. Nedir bu paradoks? Mevduat ve tahvil faizleri, yükselen enflasyonun altında kalıp, klasik faiz yönlü/korumacı profildeki yatırımcılara reel anlamda kayıp yaşatırken, sıkılaşan ve daha da sıkılaşması öngörülen para politikalarının bir sonucu olarak yükselen ve daha da yükselmesi beklenen piyasa faiz oranları da riskli varlık sınıfı olan hisse, altın, emtia, kripto gibi tüm riskli varlıklar üzerinde adeta “Demokles’in Kılıcı” gibi sallanmakta. Yani sonuçta herkesin mutsuz ve/veya endişeli olduğu bir yatırım iklimi söz konusu.
Bu nedenle, yüksek enflasyon ve düşük faiz getirisi arasına sıkışan risk profili düşük yerli yatırımcı için olduğu kadar, volatiliteden yılmış risk toleransı yüksek yatırımcı için de sağlıklı bir portföy çeşitlendirmesiyle hareket edilmesine yönelik önemli bir paradigma ve perspektif değişikliği elzem duruma gelmiş görünüyor. Yani faiz getirisini yukarıya çekecek, ancak toplam portföy getirisinin olası düşüşlerden etkilenmesini kısıtlı tutacak bir çeşitlendirme/dağılım kullanmak önem taşımaktadır.
Peki bu nasıl sağlanacak? İşte bu yazı, bu soruya verilebilecek cevaplardan birini açıklamak amacıyla kaleme alındı.
Yatırım fonu, dünyada da ülkemizde de oldukça eski sayılabilecek bir yatırım enstrümanı. Ancak ülkemizde eski olmasına rağmen halen hak ettiği ilgiyi görebilmiş değil. Şüphesiz bunun pek çok sosyo-ekonomik nedeni olduğu gibi, politik, sosyolojik ve hatta psikolojik nedeni bulunmakta. Ancak bu nedenler şu an için bu yazının konusu değil.
Nedir Yatırım Fonu?
Bir grup insanın bir araya gelerek yatırıma ayıracakları tasarrufların bir kısmını birleştirip bir havuzda topladıklarını, bu havuzdaki paranın kontrolünü bir profesyonele bıraktıklarını ve yatırdıkları para karşılığında fon katılım belgesi aldıklarını düşünelim. Sonra, çokça bilinen yatırım ürünlerini bir yere yazalım. Mevduat, bono, tahvil, hisse senedi, altın, ters repo vb. Bunlara daha az bilinen yapılandırılmış ürünleri ekleyelim; türev, opsiyon, forex vb. İşte yatırım fonları bu yatırım evrenindeki tek bir ürünü ya da birkaç ürünü hatta işlevsel olursa hepsini birlikte kullanan, yurtiçinde olduğu gibi yurtdışında da bu operasyonu gerçekleştirebilen, lisanslı finans profesyoneli/profesyonelleri tarafından yönetilen bir yatırım aracıdır.
Sadeleştirerek anlatmaya çalıştığım için kuralsız ya da kontrolsüz olduğu sanılmasın. Tüm yatırım fonları, hayli kapsamlı olan ve “Yatırım Fonları Esasları Tebliği” olarak anılan bir tebliğe göre kurulup, yönetilir. Ayrıca bu süreç her aşamasında SPK denetimine tabidir. Çok detaylara girip okuyucularımızı boğmadan hemen birkaç önemli hususun kısaca altını çizecek olursak;
- Yatırım fonunun mal varlığı, kurucusunun (yani portföy yönetim şirketinin) mal varlığından bağımsızdır. Rehnedilemez, haczedilemez, üçüncü kişiler için teminat olarak gösterilemez.
- Fonun toplam değerinin %10’undan fazlası bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına ve bu araçlara dayalı türev araçlara yatırılamaz. (Yani kabaca bütün para tek bir şirkete yatırılamaz. Çeşitlendirme zorunlu)
- Fon toplam değerinin %5’inden fazla yatırım yapılan ihraççıların para ve sermaye piyasası araçlarının toplam değeri fon toplam değerinin %40’ını aşamaz. (Yani toplam paranın %5 den fazlasının yatırıldığı şirketlerin toplamı da portföy büyüklüğünün %40’ını geçemez. Yine konu çeşitlendirme)
Peki yatırım fonlarının avantajları nedir?
1.Çeşitlendirme: Yazının başında bahsettiğimiz sorun yatırım fonları ile çözülür. Örneğin bir hisse senedi fonunda, en az 10, çoğunlukla 15-20 hisse senedi bulunur. Ya da bir değişken fonu ele alın; portföyünde tahvil, mevduat, eurobond ve hisse senedini bir arada taşır.
2.Profesyonel Yönetim: Çoğunlukla bireysel olarak hizmet alamayacağınız profesyonel bir portföy yöneticisine ekstra bir ücret ödemeden sadece fonu alarak sahip olursunuz. Fon yöneticisi, pek çok teknik-temel analizleri, yine bireysel olarak almanızın zor olduğu pahalı program ve terminalleri kullanarak yapar ve varlık seçim/dağılımını buna göre yapar. Yani size bunlarla ilgilenmek için harcamanız gerekli olan zamanı da hediye eder.
3. Düşük İşlem Maliyetleri: Birçok ürünü almak hem maliyetli hem de bazen mümkün olmamaktadır. Ancak yatırım fonları işlemleri düşük komisyonla gerçekleştirebileceği gibi, sadece nitelikli yatırımcılara sunulan pek çok ürüne de kolayca ulaşıp, yatırım yapabilir. Yatırım fonlarında Yönetim ücreti bulunmaktadır. Ancak bu fon fiyatına yedirildiği için yatırımcıdan ekstra tahsil edilmez. Siz fonu taşıdığınız sürece bunu ödemiş olursunuz. Ancak ölçek ekonomisinden kaynaklı olarak sizin ödediğiniz bu ücret hayli düşük kalmaktadır.
Bir dahaki yazımızda yatırım fonlarının türlerini ve hangi yatırımcılar için uygun olduğunu anlatmaya çalışacağım.
