Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), “Merkez’in Güncesi” başlıklı analiz platformunda, parasal sıkılaşma süreci, reel sektörün temerrüt riski ve firmaların varlık satışı eğilimlerine ilişkin yeni bir değerlendirme yayımladı. TCMB’nin analizinde, konut satışları üzerinden firmaların temerrüt riskini azaltmak amacıyla varlık satışı yapıp yapmadıkları incelendi.
Reel Sektör Güçlü Finansal Görünümle Sıkılaşma Dönemine Girdi
Merkez Bankası’nın analizine göre, firmalar son parasal sıkılaşma döngüsüne göreli olarak düşük borçluluk oranı ve yüksek kârlılıkla girdi. 2009 yılından itibaren artış gösteren mali borçların toplam aktiflere oranı, 2023 itibarıyla tarihsel ortalamaların altına geriledi.
Buna ek olarak, faaliyet kâr marjları yüksek seviyesini korurken, net döviz pozisyon açığı da önemli ölçüde düşmüş durumdaydı. Ancak analizde, son dönemde bu açığın yeniden arttığı ve firmaların kârlılığında düşüş eğilimi görüldüğü de vurgulandı.
Temerrüt Göstergeleri Tarihsel Ortalama Altında
Karşılıksız Çek Oranı Düşüşte
Parasal sıkılaşma döneminde reel sektörün temerrüt göstergelerinde kayda değer bir bozulma yaşanmadığı gözlemlendi. Karşılıksız çek oranı, sıkılaşmanın ilk aylarında hafif yükselse de genel olarak tarihsel ortalamanın altında kaldı. 2024 yılı ağustos ayından itibaren ise bu oran bir miktar gerileme gösterdi.
Takipteki Kredi Oranları Tarihi Düşük Seviyelerde
Firmaların takipteki kredilerinin toplam ticari kredilere oranı, 2023 yılı sonunda en düşük tarihsel seviyelerine indi. Son aylarda bu oran sınırlı bir artış gösterse de halen ortalamanın oldukça altında seyrediyor.
Konut Satışlarında Artış Gerçek Kişilerden Kaynaklandı
Merkez Bankası analizinde, firmaların temerrüt riskini azaltmak amacıyla varlık satışlarına yönelip yönelmedikleri konut satışları üzerinden değerlendirildi. Teorik olarak, üretimde kullanılmayan veya yatırım amaçlı edinilmiş gayrimenkullerin satışa konu edilmesi, firmalar için likidite sağlamanın bir yolu olabilir.
Tüzel Kişilerin Konut Satış Payı Azaldı
Analizde Tapu Kadastro verileri üzerinden yapılan incelemeye göre, tüzel kişilerin yıllık konut satışlarındaki payı, 2019 Nisan ayında yüzde 24,3 ile zirve yaptıktan sonra azalma eğilimine girdi. 2025 Nisan ayı itibarıyla bu oran yüzde 15,6’ya kadar geriledi.
Buna karşılık, toplam konut satışlarındaki artışın büyük ölçüde gerçek kişilerden kaynaklandığı belirtildi. Bu durum, firmaların temerrütten kaçınmak için konut satışına yönelmediği şeklinde yorumlandı.
Temerrüt Riski Sınırlı, Finansal Temeller Güçlü
Merkez Bankası, elde edilen bulgular çerçevesinde reel sektörün sıkılaşma sürecinden önemli bir temerrüt artışı yaşamadan geçtiğini değerlendirdi. Firmaların, sürece güçlü finansal tamponlarla girmesi ve konut satışları gibi varlık tasfiyelerine sınırlı ölçüde başvurması, bu görünümde etkili oldu.
