JPMorgan, ABD ve İsrail ile İran arasındaki savaşın petrol piyasasında yarattığı belirsizliğin öngörülebilirliği ciddi biçimde azalttığını açıkladı. Banka, çatışmaların başlamasından bu yana ilk kez petrol için net bir temel senaryo ortaya koyamadığını belirtirken, eylül ayı Brent petrol adil değerini yaklaşık 90 dolar olarak hesapladı. Buna karşılık piyasa fiyatlarının 100 doların üzerinde kalması, arz kayıpları ve yeni kesinti risklerinin fiyatlanmaya devam ettiğine işaret ediyor.
JPMorgan analistlerine göre çatışmanın nasıl sonuçlanacağını modellemek giderek zorlaşıyor. Banka, savaşın ilk aşamasında ABD yönetiminin aşmayacağını varsaydığı bazı ekonomik eşiklerin altı aylık süreçte geride kaldığını ve belirgin bir çıkış stratejisinin görünmediğini ifade etti.
JPMorgan’dan Brent için 90 dolarlık adil değer hesabı
JPMorgan, Brent petrolün eylül ayındaki adil değerini varil başına yaklaşık 90 dolar olarak hesapladı.
Brent’in değerlendirme sırasında yaklaşık 106 dolar seviyesinde bulunması nedeniyle piyasa fiyatı ile bankanın temel değer hesabı arasında yaklaşık 16 dolarlık fark oluştu.
Banka bu farkı, piyasanın halihazırda yaşandığı tahmin edilen günlük yaklaşık 10 milyon varillik arz kaybına ek olarak yeni kesinti ihtimallerini de fiyatlamasıyla ilişkilendirdi.
Çatışmaların başladığı dönemden bu yana Brent petrolün ortalama fiyatının ise yaklaşık 94 dolar seviyesinde gerçekleştiği belirtildi.
ABD’de dizel 6,31 dolarla rekor seviyeye çıktı
Petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkması ABD’de akaryakıt fiyatlarında da belirgin yükselişe neden oldu.
JPMorgan’ın değerlendirmesine göre benzinin galon fiyatı 4,37 dolara, dizelin galon fiyatı ise 6,31 dolara ulaştı. Dizel fiyatı bu seviyede tüm zamanların en yüksek değerini görürken, stokların da tarihi düşük seviyelere gerilediği belirtildi.
Kış dönemine yaklaşılırken dizel talebinin mevsimsel olarak artması, rafine ürün piyasasındaki düşük stok seviyelerini petrol piyasasının önemli risklerinden biri haline getiriyor.
Küresel petrol stokları 555 milyon varil azaldı
JPMorgan’a göre savaşın başlamasından bu yana küresel ham petrol ve rafine ürün stoklarında yaklaşık 555 milyon varillik düşüş yaşandı.
Ancak bu rakam, bankanın yılın başında beklediği stok kaybının yalnızca yaklaşık üçte birine karşılık geliyor.
Arz kayıplarının büyüklüğüne rağmen petrol fiyatlarının daha sert yükselmemesinde, stoklardan beklenenden daha az kullanım yapılmasının yanı sıra küresel talebin zayıflaması da etkili oldu.
Küresel petrol talebi geçen yılın 4,4 milyon varil altında
JPMorgan, küresel petrol talebinin geçen yılın aynı dönemine göre günlük yaklaşık 4,4 milyon varil daha düşük seyrettiğini hesapladı.
Talepteki bu gerileme, büyük ölçekli arz kayıplarının fiyatlara yansımasını kısmen sınırlayan başlıca unsurlardan biri olarak gösterildi.
Banka, petrol piyasasında halen önemli stok tamponlarının bulunduğunu ancak Orta Doğu’daki kesintilerin uzun süre devam etmesi halinde piyasanın giderek daha fazla talep kaybına ihtiyaç duyabileceğine dikkat çekti.
Suudi Arabistan’ın kritik boru hattında üç istasyon hasar gördü
Petrol piyasasındaki arz risklerini artıran gelişmelerden biri de Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattında yaşandı.
Uydu görüntüleri ve sektör kaynaklarına göre son saldırılarda boru hattındaki üç pompalama istasyonu hasar gördü. Daha önce iki istasyonun zarar gördüğü belirtilmişti.
Yaklaşık 1.200 kilometre uzunluğundaki hat, Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak Suudi petrolünü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya taşıyor. Hattın günlük 4-5 milyon varillik kapasitesi, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4-5’ine karşılık geliyor.
Uzun süreli bir kesinti, küresel arzın önemli bölümünü etkileyebilecek bir risk olarak izleniyor.
Suudi Arabistan alternatif ihracat yollarını artırıyor
Suudi Arabistan ise ihracattaki kesintileri sınırlandırmak amacıyla alternatif güzergâhlara yöneliyor.
Piyasa kaynaklarına göre Saudi Aramco, eylül ve ekim aylarında Ras Tanura’dan çıkarılan yaklaşık 60 milyon varil petrolü, Umman’ın Sohar limanı üzerinden gemiden gemiye transfer yöntemiyle sevk etmeyi planlıyor.
Bu yöntemle Suudi Arabistan’ın Körfez üzerinden günlük yaklaşık 1-1,5 milyon varillik ihracatı sürdürmesi hedefleniyor. Alternatif sevkiyat imkânlarının artması, son işlemlerde petrol fiyatlarındaki geri çekilmeyi destekleyen unsurlardan biri oldu.
Petrol üçüncü seansta da geriledi
Haftanın son işlem gününde arz kesintilerinin sınırlı kalabileceğine yönelik beklentiler petrol fiyatlarını aşağı çekti.
Brent petrol yaklaşık yüzde 1 gerilerken, WTI da 100 doların hemen üzerinde seyrini sürdürdü. Reuters’ın 18 Eylül tarihli verilerine göre Brent üçüncü seansta üst üste düşerken, haftalık bazda da kayba yöneldi.
Buna rağmen fiyatların 100 doların üzerinde kalması, Orta Doğu’daki askeri gelişmeler, Hürmüz ve Babülmendep gibi kritik deniz yollarındaki riskler ile Suudi Arabistan’ın ihracat altyapısındaki hasarın petrol piyasasında yüksek jeopolitik risk primini koruduğunu gösteriyor.
