Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), politika faizinde atılan indirim adımlarının kredi ve mevduat faizlerine yansımasını kapsamlı bir analizle değerlendirdi. Merkezin Güncesi blogunda yayımlanan çalışmada, 2025 yılı temmuz ayından itibaren gerçekleştirilen faiz indirimlerinin bankaların fiyatlama davranışları üzerindeki etkileri ele alındı.
Analizde, politika faizinin bankalar açısından bir hafta vadeli borçlanma maliyetini ifade ettiği hatırlatıldı. Teorik olarak politika faizindeki değişimlerin kredi ve mevduat faizleri üzerinde belirleyici olması beklenirken; bankaların beklentileri, likidite koşulları, risk algısı ve makroihtiyati düzenlemelerin bu geçişkenliği zaman zaman sınırlayabildiği vurgulandı.
Mevduat Faizlerinde Politika Faizi Belirleyici
TCMB’nin değerlendirmesine göre politika faizi, bankalar için Türk lirası likiditeye erişimde temel referans oran konumunda bulunuyor. Bankaların bu oranın belirgin şekilde üzerinde mevduat faizi sunması fonlama maliyetlerini artırırken, politika faizinin altında kalan oranların ise mevduat çıkışına yol açabildiği ifade edildi. Bu nedenle merkez bankasının faiz kararlarının mevduat faizleri üzerinde doğrudan ve güçlü bir etkisi olduğu kaydedildi.
Kredi Faizlerinde Farklı Dinamikler Öne Çıkıyor
Çalışmada kredi faizlerinin, politika faizindeki değişimlere mevduat faizlerinden farklı tepkiler verebildiği belirtildi. Bankaların kredi fiyatlamasında fonlama maliyetlerinin yanı sıra operasyonel giderler, düzenleme maliyetleri ve kârlılık hedeflerini de dikkate aldığı aktarıldı. Kredilerin mevduata kıyasla daha uzun vadeli olması nedeniyle enflasyon beklentileri ve geri ödeme riski gibi unsurların kredi faizlerinde daha belirleyici rol oynadığına dikkat çekildi.
Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti Kritik Gösterge
Faiz kararlarının bankalar üzerindeki maliyet etkisini ölçmek amacıyla TCMB’nin sağladığı likiditenin maliyetine odaklanılan analizde, ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin (AOFM) önemine vurgu yapıldı. Buna göre TCMB, 2025 yılı mart ayında politika faizinin üzerine çıkan AOFM’yi, enflasyon görünümündeki iyileşmeyle birlikte haziran ayında yeniden politika faizine yaklaştırdı. Son dönemde AOFM’nin yaklaşık yüzde 38 seviyelerinde seyrettiği aktarıldı.
Faiz İndirimleri Önceden Fiyatlandı
Analizde, 2025 Temmuz–Ekim döneminde yapılan politika faizi indirimlerinin kredi ve mevduat faizlerine yansıması incelenirken, bankaların öngörülebilir para politikası dönemlerinde faiz adımlarını önceden fiyatlayabildiği vurgulandı. Haziran ayı enflasyon verisinin beklentilerin altında gelmesiyle, temmuz sonunda yapılması beklenen faiz indiriminin kredi ve mevduat faizlerine daha erken yansımaya başladığı belirtildi. Bu nedenle değerlendirmede indirim döngüsü öncesindeki iki haftalık dönem de kapsama alındı.
İhtiyaç Kredilerinde Düşüş Daha Sınırlı
TCMB, 2025 Temmuz–Ekim döneminde politika faizinde toplam 650 baz puanlık indirime gitti. Bu indirimin, 4 Temmuz–5 Aralık 2025 döneminde banka faizlerine belirgin ölçüde yansıdığı kaydedildi. Bu süreçte TL mevduat ve ticari kredi faizleri yaklaşık 690 baz puan gerilerken, ihtiyaç kredisi faizlerindeki düşüşün 300 baz puanla sınırlı kaldığı görüldü.
Firma ölçeği bazında bakıldığında, büyük ölçekli firmaların kredi maliyetlerinde 630 baz puanlık azalış yaşanırken, KOBİ’lerde bu düşüşün 750 baz puana ulaştığı ifade edildi. İhtiyaç kredilerindeki sınırlı gerilemede ise kredi büyümesine yönelik makroihtiyati tedbirlerin etkili olduğu belirtildi.
Vade Uzadıkça Etki Mekanizması Değişiyor
Analizde, kısa vadeli faiz oranlarının politika faizi değişimlerine daha hızlı tepki verdiği, uzun vadeli faizlerin ise enflasyon beklentileri ve risk primi gibi unsurlarla şekillendiği vurgulandı. İncelenen dönemde 650 baz puanlık politika faizi indiriminin, ticari kredi faizlerine 0–12 ay vadede 480 baz puan, 12–24 ay vadede 720 baz puan ve 24 ay üzeri vadede ise 400 baz puan düşüş olarak yansıdığı kaydedildi. Temmuz ayı sonrasında uzun vadeli faizlerde görülen gerilemenin, risk primindeki düşüş ve enflasyon beklentilerindeki iyileşmeyle uyumlu olduğu ifade edildi.
Sıkı Para Politikası Vurgusu
Çalışmanın sonuç bölümünde, faiz indirimlerinin kredi ve mevduat faizlerine büyük ölçüde yansıdığı, kısa vadeli faizlerde politika faizinin belirleyici olduğu, uzun vadede ise beklentiler ve risk algısının öne çıktığı tespitlerine yer verildi. Uzun vadeli faizlerde kalıcı bir düşüş sağlanabilmesi için enflasyon beklentilerinin güçlü şekilde çıpalanmasının ve ülke risk priminin sınırlı kalmasının önemine dikkat çekilirken, para politikasında sıkı duruşun korunmasının faiz aktarım mekanizmasının kalıcılığı açısından kritik olduğu vurgulandı.
