Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Eylül 2023 sonrası dönemde yaşanan altın fiyatlarındaki artışın, konut ve otomobil piyasalarında talep artışına neden olduğunu ortaya koyan dikkat çekici bir analiz yayımladı. Merkezin Güncesi blog sayfasında yayımlanan çalışmada, altın fiyatlarının il bazında tüketici davranışları üzerindeki etkisi ampirik yöntemlerle ele alındı.
Altın Fiyatları Yükseldi, Talep Artışı Başladı
“Altın Fiyatı Kaynaklı Servet Artışının Konut ve Otomobil Piyasalarına Etkisi” başlıklı analiz, TCMB’de Müdür Mehmet Selman Çolak ve Uzman Mehmet Emre Şamcı tarafından kaleme alındı. Yazıda, altın fiyatlarının Eylül 2023 – Nisan 2025 döneminde ABD doları cinsinden yaklaşık %77 oranında arttığı belirtilirken, bu artışın Türkiye’de önemli bir servet etkisi yarattığı vurgulandı.
Mevduatta Altın Payı Arttı, Konut Fiyatları Ayrıştı
Analizde, altın mevduatının tasarruf içindeki payının yüksek olduğu illerde, 2023’ün son çeyreğinden itibaren konut fiyatlarının diğer illere göre belirgin şekilde ayrıştığı gözlemlendi. Bu durum, altın kaynaklı servet artışının konut piyasası üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğunu gösterdi.
TCMB analizine göre:
- Ortalama altın mevduat oranına sahip bir ilde, 2023’ün 4. çeyreğinden itibaren konut birim fiyatlarında ortalama %11’lik ilave artış yaşandı.
- Konut satış adedinde anlamlı bir artış görülmezken, mevduatta altın oranı yüksek olan illerde ipoteksiz satışların payı yükseldi.
- Bu durum, hanehalklarının altın kazançlarını doğrudan konut alımında kullandığına ve talebin kredi koşullarından bağımsız geliştiğine işaret ediyor.
Otomobil Satışları Altın Zengini İllerde Arttı
Analizde, konut piyasasının aksine otomobil piyasasında arzın daha esnek olması nedeniyle, altın fiyatlarındaki artışın satış adetlerine doğrudan yansıdığı belirtildi. Altın mevduatı oranı yüksek illerde otomobil satışlarının göreli olarak daha fazla arttığı tespit edildi.
Servet Etkisi Konut ve Otomobil Talebinde Belirleyici Oldu
TCMB analizinin genel bulgularına göre:
- Altın fiyatlarındaki keskin artış, yüksek altın birikimi olan kesimlerde talep artışına neden oldu.
- Konut piyasasında bu talep fiyat artışıyla, otomobil piyasasında ise satış adetleriyle kendini gösterdi.
- Konut arzının kısıtlılığı, talep artışının doğrudan satışlara yansımasını engellerken, fiyatların yükselmesine neden oldu.
- Otomobil sektöründeki arz esnekliği, artan talebin doğrudan satış adetlerine yansımasını sağladı.
Sonuç olarak, TCMB’nin bu kapsamlı çalışması, Türkiye’de altın fiyatlarındaki değişimlerin dayanıklı tüketim malları üzerindeki etkisini ortaya koymakla kalmıyor; aynı zamanda tasarruf tercihleri, bölgesel ekonomik farklılıklar ve piyasa dinamikleri açısından da önemli veriler sunuyor.
