OECD’nin Türkiye’deki küçük ve orta ölçekli işletmelere ilişkin raporu, KOBİ’lerin finansmana erişiminde sıkı koşulların etkisini sürdürdüğünü ortaya koydu. Rapora göre 2024 yılında mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin yaklaşık dörtte biri, faiz koşullarını elverişsiz bulduğu için kredi başvurusunda bulunmadı. Krediye erişimi kısıtlı olarak değerlendirilen işletmelerin oranı ise yüzde 31,4’e ulaştı.
OECD, Türkiye’de bankacılık sisteminin güçlü sermaye ve likidite yapısını koruduğunu belirtirken, kredi koşullarındaki sıkılaşmanın özellikle yatırım yapmak, kapasitesini artırmak veya işletme sermayesini finanse etmek isteyen KOBİ’ler üzerinde baskı oluşturduğuna dikkat çekti.
Her dört KOBİ’den biri yüksek faiz nedeniyle kredi istemedi
Raporda 2024 yılına ilişkin kredi talebi göstergeleri, finansmana erişimdeki sorunun yalnızca bankaların kredi verme kararlarından kaynaklanmadığını gösterdi.
Mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin yaklaşık yüzde 25’i, faiz koşullarını uygun bulmadığı için kredi başvurusu yapmadı.
Aynı dönemde işletmelerin yüzde 31,4’ü krediye erişimi kısıtlı işletmeler kategorisinde yer aldı.
OECD’ye göre kredi maliyetlerinin yüksek olması, bazı işletmelerin bankaya başvurmadan önce finansman talebinden vazgeçmesine neden olurken, uygun koşullarda krediye erişimin sınırlı kalması yatırımlar ve büyüme kapasitesi açısından önemli bir sorun oluşturmaya devam ediyor.
Toplam kredi hacminin GSYH’ye oranı yüzde 37’ye geriledi
Türkiye’de ticari bankaların toplam kredi bakiyesinin gayrisafi yurt içi hasılaya oranı 2024 yılında yüzde 37 seviyesinde gerçekleşti.
Bu oran 2019 yılında yüzde 61,8 seviyesindeydi. Böylece ekonominin büyüklüğüne kıyasla bankacılık sistemi üzerinden sağlanan toplam kredi hacminde belirgin bir gerileme yaşandı.
KOBİ kredilerinin toplam krediler içindeki payı ise 2024 yılında yaklaşık yüzde 26,2 olarak hesaplandı.
OECD, bu payın son yıllarda büyük ölçüde yatay seyretmesinin kredi koşullarındaki sıkılaşmanın yalnızca KOBİ’leri değil, hanehalkı ve şirketler kesiminin genelini etkilediğine işaret ettiğini belirtti.
KOBİ kredilerinin işletme kredilerindeki payı OECD medyanının altında
Uluslararası karşılaştırmada da Türkiye’deki KOBİ finansmanının toplam işletme kredileri içindeki payı daha düşük seviyede kaldı.
2023 itibarıyla Türkiye’de KOBİ kredilerinin toplam işletme kredileri içerisindeki payı yüzde 35,7 olarak hesaplandı.
OECD karşılaştırmasındaki medyan oran ise yüzde 46 seviyesinde gerçekleşti.
Bu fark, Türkiye’de KOBİ’lerin banka finansmanından aldığı payın karşılaştırılan ülkelerin medyan seviyesinin altında kaldığını gösterdi.
KGF’nin desteklediği işletme sayısı 10 bin 107’ye düştü
Raporda Kredi Garanti Fonu’nun sağladığı desteklerdeki gerilemeye de dikkat çekildi.
KGF, 2022 yılında 39 bin 314 işletmeye garanti sağlarken, desteklenen işletme sayısı 2024 yılında 10 bin 107’ye geriledi.
Garanti tutarı da aynı dönemde önemli ölçüde azaldı. KGF aracılığıyla sağlanan garantiler 2022’de 69,6 milyar TL seviyesindeyken, 2024 yılında 27,3 milyar TL’ye düştü.
OECD, mevcut garanti programlarının Türkiye’deki KOBİ’lerin finansman ihtiyacıyla karşılaştırıldığında sınırlı büyüklükte kaldığını değerlendirdi.
Raporda ayrıca bazı kredi garanti programlarının yalnızca KOBİ’leri hedeflemediği ve daha büyük ölçekli işletmelerin de bu desteklerden yararlanabildiği belirtildi.
OECD alternatif finansman kaynaklarının geliştirilmesini önerdi
OECD, KOBİ’lerin ağırlıklı olarak banka kredilerine bağımlı finansman yapısının çeşitlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Bu kapsamda leasing, faktoring ve sermaye piyasaları gibi alternatif finansman kanallarının daha fazla geliştirilmesi önerildi.
Kredi garantilerinin KOBİ’lere daha doğrudan yönlendirilmesi ve sağlanan finansman desteğinin sonuçlarının düzenli olarak ölçülmesi de rapordaki politika önerileri arasında yer aldı.
2022-2024 döneminde 128 halka arz gerçekleşti
Raporda Türkiye sermaye piyasalarında son yıllarda yaşanan gelişmelere de yer verildi.
2022-2024 döneminde toplam 128 halka arz gerçekleşirken, Borsa İstanbul’da işlem gören şirket sayısı Temmuz 2022’de 570 seviyesindeyken Kasım 2025 itibarıyla 713’e yükseldi.
OECD, sermaye piyasalarındaki bu genişlemeye rağmen KOBİ’lerin finansmana erişimindeki temel sorunların henüz ortadan kalkmadığını değerlendirdi.
Rapora göre yüksek kredi maliyetleri, alternatif finansman imkanlarının sınırlı kalması ve kredi garanti desteğindeki gerileme, KOBİ’lerin yatırım ve büyüme kapasitesi üzerindeki baskının devam etmesine neden oluyor.
