Hükûmetin emeklilik sisteminde kapsamlı bir değişikliğe hazırlandığı, mevcut “maaş odaklı” yaklaşımın yerine “gelir ve ihtiyaç odaklı” yeni bir modele geçişin değerlendirildiği belirtiliyor. Henüz bu konuda kamuoyuna yansıyan somut bir rapor ya da taslak bulunmamakla birlikte, emekli aylıkları için 5 aşamalı bir model üzerinde durulduğu ifade ediliyor.
Yeni yaklaşımın, uzun süredir uygulanan Hazine destekli maaş tamamlama sisteminin yerine daha hedefli ve hane bazlı bir destek yapısını getirmeyi amaçladığı kaydediliyor.
En düşük aylık desteği genişledi, tartışmalar arttı
2019 yılında yaklaşık 800 bin kişiyi kapsayan en düşük emekli aylığına yönelik desteklerin, bugün itibarıyla 5 milyon kişiye ulaştığı belirtiliyor. Ancak destek kapsamının büyümesine rağmen, hem bu grubun kendi içinde hem de diğer emekliler açısından kayda değer bir iyileştirme yapılmadığı yönündeki eleştiriler artıyor.
Özellikle prim gün sayısı ve SGK’ya bildirilen kazanç seviyeleri dikkate alınmadan yapılan desteklerin, emekliler arasında “çok çalışanın cezalandırıldığı” yorumlarına neden olduğu ifade ediliyor.
Prim günü farkına rağmen taban maaş eşitleniyor
Mevcut tabloda, asgari ücret üzerinden 3.600 gün prim ödeyen bir SSK’lı ile 9.000 gün hatta daha fazla prim ödeyen bir Bağ-Kur’lunun aynı taban maaşı aldığı örnek gösteriliyor. Buna göre iki farklı sigortalılık geçmişine sahip emekliler, 20.000 TL düzeyindeki taban maaş uygulamasında aynı seviyede maaş alabiliyor.
Bu durumun, prim ödeme süresi ve kazanç bildirimi yüksek olan emeklilerde rahatsızlık yarattığı, sistemin adalet algısının zedelendiği değerlendirmeleri öne çıkıyor.
Maaş tamamlama uygulamasında yeni döneme geçiliyor
Hükûmetin, yaklaşık yedi yıldır sürdürülen Hazine destekli maaş tamamlama uygulamasını sonlandırdığı belirtiliyor. Kurulan komisyonun çalıştığı yeni modelin ise doğrudan maaş seviyesine değil, emeklinin toplam gelirine ve ihtiyaç durumuna göre şekilleneceği aktarılıyor.
Bu çerçevede gündeme gelen 5 aşamalı sistemin, sosyal yardım mekanizmasını da emeklilik sistemiyle daha entegre hale getirmeyi hedeflediği ifade ediliyor.
5 aşamalı modelde öne çıkan başlıklar
Sosyal yardım sistemi tek çatı altında toplanacak
Modelin ilk aşamasında, belediyeler, vakıflar ve bakanlıklar tarafından ayrı ayrı yürütülen sosyal yardım uygulamalarının tek bir haritada toplanması planlanıyor. Mevcut yapıda kimin hangi kurumdan ne tür destek aldığı net şekilde izlenemediği, bu nedenle bazı emeklilerin birden fazla destek alırken bazılarının hiçbir yardıma ulaşamadığı belirtiliyor.
Yeni sistemle birlikte tüm yardımların merkezi bir yapı üzerinden görülmesi amaçlanıyor.
Değerlendirme maaşa değil hane gelirine göre yapılacak
İkinci aşamada, yalnızca emekli maaşının düşük olması yerine, haneye giren toplam gelir ve yaşam koşullarının dikkate alınacağı belirtiliyor. Bu kapsamda, aynı maaşı alan ancak farklı ekonomik koşullarda yaşayan emeklilerin aynı destek mekanizmasına tabi tutulmaması hedefleniyor.
Örnek olarak, 12.500 TL maaş alan ancak birden fazla konutu bulunan bir emekli ile aynı maaşı alıp kirada yaşayan ve evin tek geliri bu maaş olan emeklinin farklı değerlendirilmesi öngörülüyor.
SGK ve sosyal yardım verileri entegre edilecek
Üçüncü aşamada, SGK’nın emekli maaşı sistemine ilişkin verileri ile sosyal yardım mekanizmasını yürüten Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerinin birleştirilmesi gündeme geliyor. Bu entegrasyon sayesinde, sistemin otomatik olarak hane gelirini analiz ederek destek ihtiyacını belirlemesi amaçlanıyor.
Bu yapıyla birlikte, gelir seviyesi belirli sınırın altında kalan emekliler için bütçeden ne kadar destek aktarılması gerektiğinin merkezi olarak hesaplanması hedefleniyor.
Yardımların nakit destek ağırlıklı hale gelmesi planlanıyor
Dördüncü aşamada, kömür, gıda kolisi gibi ayni yardımların önemli bölümünün karta yüklenen nakit destek modeline dönüşmesi öngörülüyor. Bu yöntemle emeklinin ihtiyaç duyduğu ürünleri doğrudan seçerek temin etmesi amaçlanıyor.
Yardımların tek bir merkez üzerinden yönetilmesiyle, destek kalemlerinin daha düzenli ve izlenebilir hale getirilmesi hedefleniyor.
Şehir bazlı yaşam maliyeti farkı dikkate alınacak
Beşinci aşamada ise en düşük emekli maaşı ile yaşanılan şehirdeki yaşam maliyeti arasındaki farkın hesaplanacağı belirtiliyor. Böylece aynı maaşı alan emekliler için, yaşam maliyetinin daha yüksek olduğu şehirlerde ek destek mekanizmasının devreye girmesi üzerinde duruluyor.
