Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) bünyesinde yatırımcıların haklarını güvence altına almak üzere faaliyet gösteren Yatırımcı Tazmin Merkezi’nin (YTM), piyasada geniş yankı uyandıran ve çok sayıda fonun tasfiyesiyle sonuçlanan kriz karşısında yetersiz kaldığı ortaya çıktı. Sermaye piyasası uzmanları, YTM’nin mevcut yasal çerçevesinin yatırım fonlarının manipülasyon veya piyasa suistimali nedeniyle tasfiyeye sürüklenmesi senaryosunu içermediğini belirtiyor.
YTM’nin Kuruluş Amacı ve Görev Alanı Farklı
2013 yılında kurulan ve uygulama yönetmeliği 2015 yılında Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yatırımcı Tazmin Merkezi, esas olarak yükümlülüklerini ifa edemeyen aracı kurum ve banka gibi yatırım kuruluşlarının müşterilerine verdiği zararların karşılanması amacıyla hayata geçirildi.
Uzmanlar, merkezin devreye girme koşullarının aracı kuruluşların iflası, nakit veya hisse senedi saklama yükümlülüklerini yerine getirememesi halleriyle sınırlandırıldığını vurguluyor. Buna karşılık son krizde yaşanan tablonun aracı kurum temerrüdünden ziyade, fon portföylerindeki usulsüzlükler ve doğrudan fon tüzel kişiliğinin tasfiyesi olması nedeniyle YTM’nin doğrudan koruma kalkanının dışında kaldığı kaydediliyor.
Fonların Toplu Tasfiyesi Mevzuatta Öngörülmedi
Piyasa uzmanlarına göre mevcut krizde ortaya çıkan temel yapısal tıkanıklık, sermaye piyasası mevzuatı hazırlanırken yatırım fonlarının bu ölçekte bir manipülasyon ve kriz zincirine konu olabileceğinin hesaba katılmamış olmasından kaynaklanıyor. Normal işleyişte bir portföy yönetim şirketinin mali ya da idari nedenlerle faaliyetlerini sürdürememesi halinde, bünyesindeki fonların portföy yapısı bozulmadan başka bir portföy yönetim şirketine devredilmesi kuralı uygulanıyor.
Ancak son krizde fonların içerisindeki varlıkların niteliği ve piyasa manipülasyonu iddiaları nedeniyle fonların doğrudan tasfiyeye alınması, yatırımcıların zararlarının nasıl karşılanacağı sorusunu havada bıraktı. Mevcut düzenlemeler fon tasfiyelerinde oluşan piyasa kaynaklı veya manipülatif kayıpları bir tazmin mekanizmasına bağlamadığı için yasal bir boşluk oluştu.
Yatırımcılara Yapılacak Ödemelerde Belirsizlik Sürüyor
17 Eylül tarihinde patlak veren ve 129 fonun tasfiyeye girmesiyle derinleşen krizin ardından mağdur olan yatırımcılara yapılacak ödemelerdeki belirsizlik devam ediyor. Resmi kanallardan daha önce yapılan açıklamalarda, ilk olarak para piyasası fonlarından başlanacağı ve hesap mutabakatı sağlanan hak sahiplerine kademeli ödeme yapılacağı ilan edilmişti.
Buna karşın gelinen aşamada hak sahiplerine henüz fiili bir nakit ya da pay aktarımı gerçekleşmedi. Tasfiye edilen fonlardaki varlıkların nakde dönüştürülmesi ve yasal tahkikatların sürmesi, ödeme takviminin uzamasına neden oluyor.
YTM’nin İdari Yapısı ve Gelir Kaynakları
Yatırımcı Tazmin Merkezi’nin yönetimi ve temsili doğrudan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yürütülüyor. SPK Yönetim Kurulu, aynı zamanda YTM Yönetim Kurulu sıfatıyla görev yapıyor.
Kurumun tazmin fonu gelirleri ise sermaye piyasasında faaliyet gösteren yatırım kuruluşlarından tahsil edilen yıllık aidatlardan besleniyor. Bu aidatlar yatırımcıların saklama bakiyeleri üzerinden belirli oranlarla kesilirken, türev piyasası işlemlerinde ise sözleşme büyüklüklerine göre maktu olarak 500 ila 1000 lira arasında değişen tutarlarla tahsil ediliyor.
