Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Eylül Ayı Fiyat Gelişmeleri Raporu’nu yayımladı. Raporda, tüketici fiyatlarının eylülde yüzde 1,84 arttığı, yıllık enflasyonun ise 1,78 puanlık düşüşle yüzde 29,73 seviyesine indiği kaydedildi. TCMB göstergeleri, enflasyonun ana eğiliminin aylık bazda gerilediğini ve üç aylık ortalamalar düzeyinde de yavaşlamanın belirginlik kazandığını ortaya koydu.
Özel kapsamlı göstergelerden B endeksinin yıllık değişim oranı 1,68 puan azalışla yüzde 29,00’a, C endeksi ise 1,37 puan düşüşle yüzde 28,70’e indi. Yıllık tüketici enflasyonuna yapılan katkılar incelendiğinde gıda grubunun katkısı 1,40 puan, hizmet grubunun katkısı ise 0,70 puan geriledi. Buna karşılık, küresel petrol maliyetlerindeki sıçramanın etkisiyle enerji grubunun manşet enflasyona katkısı 0,39 puan artış kaydetti.
Okula Dönüş Kalemleri ve Hizmet Enflasyonundaki Yavaşlama
Hizmet sektöründe aylık fiyat artışı yüzde 2,15 olarak ölçülürken, grubun yıllık enflasyonu 2,63 puan gerileyerek yüzde 37,65 seviyesine indi. Hizmet fiyatlarındaki yukarı yönlü baskının ana kaynağını, yeni eğitim dönemiyle birlikte yüzde 14,19 oranında artış gösteren eğitim hizmetleri oluşturdu. Vakıf üniversitelerinin kayıt zamlarının geçen yıl tek bir aya sıkışmasına karşın bu yıl ağustos ve eylül aylarına yayılması, eylül ayı hizmet enflasyonunu görece frenleyen bir etken oldu. Buna karşın ilkokul ve ortaöğretim kademesindeki fiyat artışlarının önceki yıllara kıyasla yüksek seyrettiği vurgulandı.
Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla okul servis ücretleri yüzde 16,04 tırmanış gösterdi. Ancak havayolu yolcu taşımacılığındaki yüzde 9,03’lük gerileme, ulaştırma hizmetlerindeki aylık artışı yüzde 0,24 ile sınırlayarak grubun yıllık enflasyonunu yüzde 43,78’e çekti. Barınma tarafında kiralardaki aylık artış yüzde 3,10 olurken yıllık kira enflasyonu düşüşünü sürdürerek yüzde 41,34 seviyesine indi; yurt ücretleri ise yüzde 19,99 artış göstermesine rağmen önceki yıla kıyasla daha ılımlı bir patika izledi.
Enerjide Akaryakıt Sıçraması, Temel Malda Sezon Etkisi
Eylül ayında enflasyon sepetinde en sert yükseliş enerji grubunda yaşandı. Küresel piyasalardaki yükselişin akaryakıt fiyatlarını aylık bazda yüzde 10,91 yukarı taşımasıyla birlikte toplam enerji grubu aylık yüzde 6,25, yıllık bazda ise 6,88 puan artışla yüzde 46,11’e ulaştı. Uluslararası piyasalara paralel olarak katı yakıt fiyatları yüzde 9,41, tüp gaz ise yüzde 3,88 zamlanırken mesken elektrik tarifelerinde herhangi bir fiyat değişimi gerçekleşmedi.
Temel mal grubunda fiyatlar aylık yüzde 2,11 artarken yıllık enflasyon yüzde 15,90 seviyesinde yatay bir görünüm sergiledi. Yeni sezona geçişle beraber giyim ve ayakkabı fiyatları yüzde 4,01 artış kaydetti. Dayanıklı tüketim mallarında ise elektrikli ev aletlerindeki yüzde 3,75 ve beyaz eşyadaki yüzde 2,79’luk artışlar öncülüğünde aylık yükseliş yüzde 2,02 olarak gerçekleşti. Otomobil fiyatlarında yüzde 1,53, mobilyada ise yüzde 1,61 oranında sınırlı fiyat hareketleri gözlendi.
Gıdada Taze Meyve-Sebze Düşüşü ve Üretici Fiyat Baskısı
Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları, elverişli arz koşullarının taze meyve ve sebze fiyatlarını aşağı çekmesi neticesinde eylülde aylık yüzde 0,20 geriledi. Bu hareketle birlikte grubun yıllık enflasyonu 6,17 puan birden azalarak yüzde 27,62 seviyesine çekildi. İşlenmemiş gıdada aylık yüzde 2,33 düşüş görülürken alt kalemlerde beyaz et fiyatlarındaki artış dikkat çekti. İşlenmiş gıdada ise hazır yemekler ile kahve ve çay grubundaki yükselişlere rağmen aylık artış hızı yüzde 1,40 düzeyine yavaşladı.
Üretim cephesinde yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) aylık bazda yüzde 2,07 artış gösterdi ve yıllık üretici enflasyonu 0,57 puanlık gerilemeyle yüzde 27,38 seviyesinde kaydedildi. Sanayi ana dallarında enerji kalemi aylık yüzde 3,55’lik artışla en çok yükselen sektör olurken, ara malı fiyatları yüzde 2,04 arttı. Sektörel kırılımlarda ise rafine edilmiş petrol ürünleri, kömür-linyit ve tütün imalatındaki fiyat baskıları üretici enflasyonunu yukarı taşıyan başlıca unsurlar oldu.
