20.05.2022 tarihli Resmî Gazete’de “Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan” imzasıyla yayımlanan “Türkiye Çevre Haftası” konulu genelgeyle; 1972 senesinden bu yana “Dünya Çevre Günü” olarak kutlanan 5 Haziran tarihinin içinde bulunduğu hafta, Türkiye’de artık her sene Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından duyurulacak bir temayla “Türkiye Çevre Haftası” olarak kutlanacak.
Bu seneki temasını “Sıfır Atık” olarak belirlediği Türkiye Çevre Haftası’nı 81 ilde çeşitli etkinlikler düzenleyerek kutlayan ve “çevre ile doğa” hususunda farkındalığı güçlendirmeyi amaçlayan Bakanlık, çevre projelerine büyük önem veriyor.
“Sıfır Atık” ile 265 milyon ağaç kurtarıldı
Sıfır atık yönetim sistemini uygulamaya başlayan kurum, kuruluş ve işletme sayısı 140 bine çıktı. Ülke genelinde 15,5 milyon kişiye sıfır atık eğitimi verildi.
2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2020 senesinde yüzde 22,4, 2021 senesinde ise yüzde 25’e yükseltilirken, 2023 senesi hedefi ise yüzde 35 olarak belirlendi.
Proje sayesinde 16,5 milyon ton kâğıt/karton, 4,1 milyon ton plastik, 1,7 milyon ton cam, 0,4 milyon ton metal ve 1,5 milyon ton organik ve diğer geri dönüştürülebilir atıklar olmak üzere toplam 24,2 milyon ton atık ekonomiye geri kazandırıldı. Atıklardan 30 milyar TL ekonomik gelir sağlandı. 3 milyon ton sera gazı salınımının önlendi ve 265 milyon ağaç kurtarıldı.
Sıfır Atık Mavi
Deniz çöpleriyle mücadelede tüm kıyı illerinde il eylem planları hazırlanarak 2020’de hayata geçirildi. Sıfır Atık Mavi hareketi ve deniz çöpleri il eylem planları sayesinde 2022 senesinden itibaren yaklaşık 134 bin ton deniz çöpü toplanarak bertaraf tesislerine gönderildi.
Bez torba ile 3,8 milyar TL tasarruf
3 senede plastik poşet kullanımı yüzde 65 azaldı. 550 bin ton plastik atığın oluşumu engellendi, yaklaşık 3,8 milyar lira tasarruf sağlandı, 22 bin 746 ton sera gazı salımının önüne geçildi.
Millet Bahçeleri
TOKİ eliyle 70 milyon 308 bin 842 metrekarelik toplam alanda 446 adet Millet Bahçesi çalışması yürüten Bakanlık; 128 millet bahçesini tamamlarken, 2 milyon 898 bin 590 metrekarelik toplam alanda 30 millet bahçesini açılışa hazır duruma getirdi. Hedef, 2023 senesinde 81 ile 81 milyon metrekare millet bahçesi açmak.
Türkiye, Mavi Bayraklı plaj sayısında dünya üçüncüsü
Türkiye’de 2002’de 140, 2018’de ise 459 adet olan mavi bayraklı plaj sayısı 2022’de 531’e çıktı. Dünyada en çok kabul gören eko etiket olan ve 50’den fazla ülkede uygulanan “Mavi Bayrak” uygulamasında Türkiye üçüncü sırada bulunuyor.
Salda Gölü
Salda Gölü, 2019 senesinin Mart ayında Özel Çevre Koruma (ÖÇK) Bölgesi ilan edilerek koruma altına alındı. Türkiye’nin korunan alan büyüklüğünü, toplam yüzölçümünün yüzde 9,6’dan yüzde 11,9’a yükselten Bakanlık, Salda Gölü ve havzasını korumak adına yürüttüğü Atıksu Arıtma Tesisi projelendirme çalışmalarını bitirdi.
Bisiklet yolları
Bisiklet Yolu Genelgesi’ni yayımlayan Bakanlığın 3000 kilometre bisiklet yolu, 3000 kilometre yeşil yürüyüş yolu, 60 kilometre çevre dostu sokak ve 60 bin metrekare gürültü bariyeri amacı bulunuyor.
Yeşil Yürüyüş Yolları
160kilometresi Millet Bahçeleri içerisinde olmak üzere 187 kilometre yeşil yürüyüş yolu yapımı biterken, 89 kilometrelik projenin yapımı sürüyor.
Çevre Dostu Sokaklar
Bakanlık Çevre Dostu Sokak projelerine hibe desteği veriyor. Bu çerçevede 7130 metre çevre dostu sokak yapımı tamamlanırken, 1917 metrelik projenin yapımı ise devam ediyor.
Gürültü Bariyerleri
2021 sene sonu itibariyle 66 ilin gürültü haritası çıkarıldı. İstanbul’da 9837 metrekare gürültü bariyerinin yapımı hazırlanırken, Türkiye genelinde 49 bin 782 metrekare gürültü bariyeri için proje çalışmaları sürüyor. Trafik gürültülerini hapseden gürültü bariyerleri 2023 senesine kadar 60 bin metrekareye ulaştırılacak.
Kentsel Dönüşüm
Türkiye’de 9,8 milyon bina, 28,6 milyon konut bulunuyor. Bunun 6,5 milyonunu riskli konutlar oluşturuyor. Riskli konutlardan 1,3 milyonunun acil kentsel dönüşüme girmesi gerekiyor.
2012 senesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından konulan hedef doğrultusunda 3 milyon konutun dönüşümü tamamlandı. 350 bin dönüşüm ve sosyal konutun inşası devam ediyor. Her sene 300 bin konut olmak üzere acil dönüşmesi gereken 1,3 milyon konutun dönüşümü 5 sene içinde bitirilmesi planlanıyor.
İstanbul’da riskli 1,5 milyon konut bulunuyor. Bunlardan 250 bininin acil dönüşmesi gerekiyor. Bugüne kadar İstanbul’da tam 300 bin konutun dönüşümü tamamlandı. Şu anda 39 ilçede, 140 bin konutun dönüşümü hızla sürüyor.
Tarihî Kent Meydanları
81 ilde tarihî kent merkezlerinin dönüşüm çalışmaları sürüyor. “Tarihe vefa, geçmişe saygı” anlayışıyla 45 ilde 80 tarihî kent merkezinde süren proje ve sokak güzelleştirme çalışmalarının 2023 senesi içerisinde tamamlanması amaçlanıyor.
Ulusal İklim Ağı
Tüm paydaşların iklim değişikliği ile alakalı içerik ve bilgilere tek bir noktadan erişmesi ve karar vericilere rehberlik etmesi amacıyla, Türkiye’nin ilk iklim değişikliği platformu olan İklim Portalı kurulması çalışmaları sürüyor. Portal, 2022 senesi içerisinde lansmanı yapıldıktan sonra yayına girecek.
HEY Portalı
Web tabanlı coğrafi bilgi sistemleri ve bilgi teknolojilerini kullanan “Hava Emisyon Yönetim Portalı (HEY Portalı)” aracılılığıyla stratejik bölgesel hava kalitesi haritaları oluşturuluyor.
2002 senesinde 8 olan Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonu sayısı 360’a yükseltildi. Vatandaşların soluduğu havanın kalitesi “Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı” dâhilinde 360 sabit ölçüm istasyonu, 8 adet Bölgesel Temiz Hava Merkezi ve 4 adet mobil hava kalitesi ölçüm aracı ile birlikte anlık olarak ölçülüyor.
Hava kalitesi hakkında yüksek çözünürlüklü harita bilgisi sunan HEY Portalı, veri tabanında 5000 sanayi tesisine yönelik 18 bin adet bacanın kirletici bilgilerini kayıt altında tutuyor.
NEFES Yazılımı
5 metreye kadar kısa mesafeleri dahi ölçebilen 3 boyutlu NEFES yazılımı sayesinde hava kirliliğine sebep olan noktalar ve kirlilik kaynağı belirlenebiliyor. Yerli ve millî yazılım NEFES; stratejik hava kalitesi haritaları, 3 boyutlu bina modeli, kent atlası, topoğrafya, trafik yoğunluğu, kavşaklar, binaların yakıt tipi gibi çok sayıda etmeni ele alarak 3 boyutlu ortamda hava kalitesi değerlerini ortaya sunuyor.
Anıt Ağaçlar
Bakanlığın yetki ve sorumluluğunda ülke genelinde toplam 9323 anıt ağaç bulunuyor. Koruma altındaki anıt ağaçların bakımı ve çevre düzenlemeleri Bakanlık tarafından yaptırılıyor. Anıt ağaçların tescil edilerek koruma altına alınmasının akabinde rehabilitasyon ve sağlıklaştırma çalışmaları gerçekleştiriliyor.
7/24 Atık Su Takibi
Sürekli Atıksu İzleme Sistemleri (SAİS) istasyonlarıyla Türkiye genelinde 428 atık su arıtma tesisinden deşarj edilen atık sular 7/24 çevrimiçi izleniyor ve sonuçlar Sürekli İzleme Merkezi (SİM)’ne anlık olarak iletiliyor.
2002 senesinde 145 atık su arıtma tesisiyle belediye nüfusunun yüzde 35’ine atık su arıtma hizmeti verilirken, 2021 sene sonu itibarıyla tesis sayısı 1176’ya yükseltilerek hizmet oranı yüzde 89’a yükseltilmiş halde. Yüzde 100 hedefi için belirlenen tarih ise 2023.
Çevre Denetimi
2021 senesinde gerçekleştirdiği 57 bin 22 çevre denetimi ile rekor kıran Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, Çevre Kanunu’na aykırı faaliyette bulunan 3936 tesise toplam 350 milyon 115 bin TL idari para cezası verirken, 406 tesisin faaliyetini durdurdu.
2022 senesinin ilk 4,5 ayında 23 bin 458 çevre denetimi gerçekleştiren Bakanlık, Çevre Kanunu’na aykırı faaliyette bulunan 1300 tesise toplam 143 milyon 623 bin 141 TL idari para cezası uygularken, 109 tesisin faaliyeti adına durdurma kararı aldı.
Gemi Atıkları Yönetimi
Gemi kaynaklı atıklarının deniz ortamını kirletmeden yönetimi sağlanıyor. 2022 senesi itibariyle toplam 323 adet kıyı tesisinde gemilere atık alım hizmeti verilirken, 50 adet lisanslı atık alma gemisi ile gemilerden atık alımı gerçekleştiriliyor. Toplanan atıklar, türlerine göre ayrıştırılarak geri kazanım / bertaraf tesislerine gönderiliyor.
Atık Yağların Yönetimi
Döngüsel ekonomi yaklaşımı çerçevesinde, Türkiye’de faaliyet gösteren atık yağ rafinasyon tesisleri tarafından atık yağlar geri kazanılarak Türk standartlarında baz yağ elde ediliyor. Elde edilen baz yağlar tekrar madeni yağ üretiminde hammadde olarak kullanılıyor.
Atık motor yağlarının daha çok toplanması hedefiyle “Motor Yağı Değişim Noktası (MOYDEN) Uygulaması” devreye alındı. Araçların motor yağı değişimlerinin MOYDEN belgesi bulunan 12 bin 569 tesislerde yapılması gerekiyor. Değişimi gerçekleşen yağların MOYDEN noktaları tarafından atık yağ rafinasyon tesislerine gönderilerek geri kazanımı da sağlanıyor.
Deniz Çöpleri Temizliği
TÜBİTAK-MAM koordinasyonunda, Türkiye’de deniz konusunda faaliyet gösteren başlıca enstitü ve üniversitelerin katılımıyla “Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme Programı (DEN-İZ)” ile 2014 senesinden itibaren 423 noktada deniz izleme çalışmaları gerçekleştiriliyor.
Deniz Dip Taraması
Özel Çevre Koruma ÖÇKB ilan edilen körfez ve göllerde, kentleşme ve turizm baskısı sonucu meydana gelen kirliliğin önlenmesi ve rehabilitasyonu adına dip çamuru temizliği çalışmaları gerçekleştiriliyor.
Son olarak Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Mogan Gölü Dip Çamuru Temizliği projesini hayata geçirerek Mogan Gölü’nü temizleyen Bakanlık, “İzmit Körfezi Doğu Baseni Dip Çamuru Temizliği” projesi adına da harekete geçti.
Sürekli İzleme Merkezi (SİM)
Tüm çevresel izlemelerden elde edilen havza, deniz ve hava verileri; Sürekli Atıksu İzleme Sistemleri (SAİS) verileri ve Sürekli Emisyon Ölçüm Sistemleri (SEÖS) verileri 700’ün üzerinde raporlama ekranı ile birlikte tek merkezden sağlanıyor. 10 bin 500 probtan anlık veri sağlayan Türkiye’nin en büyük IoT platformu SİM’de 50 milyardan fazla veri işlenerek raporlanıyor.
Bacaların İzlenmesi
Kirletici yükü yüksek 352 tesis ve 708 baca çevrimiçi takip ediliyor. Mevzuatlar kapsamında sürekli izlenmesi gereken yeni tesislerin çevrimiçi izleme bağlantı işlemleri gerçekleştiriliyor.
Korunan Alanlarda (ÖÇK) Koruma ve İzleme
Ekolojik önemi olan, çevre kirlenmeleri ve bozulmalarına duyarlı toprak ve su alanlarının, biyolojik çeşitliliğin, doğal kaynaklar ile tarihî ve kültürel değerlerin gelecek kuşaklara ulaşmasını sağlamak adına Türkiye’de “19 Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB)” ilan edildi.
