ARALIKTA MECLİS’E GELECEK
8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olan kişiler ‘emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemesini’ dört gözle bekliyor. Bu kapsamda bakanlıklar arasında kurulan komisyon hazırlıklarını neredeyse tamamladı. Aralık ayında ayrıntılar kamuoyu ile paylaşılacak. Düzenleme Meclis’te yasalaştıktan sonra milyonlarca kişiye 2023 senesinden itibaren emeklilik yolunun açılması bekleniyor.
4.5 MİLYON KİŞİYİ KAPSIYOR
EYT yasası adına masada tek bir formülün yer aldığı belirtiliyor. Buna göre; primi tamamlanan ve sigortalılık süresi (kadınsa 20, erkekse 25 yıl) dolan herkesin emeklilik hakkı elde etmesi gündemde yer alıyor. EYT yasası kapsamında yaklaşık 4.5 milyon kişinin olduğu belirtilirken, yasa çıktığı ilk anda yaklaşık 1.5 milyon kişinin emeklilik hakkı elde edeceği ifade ediliyor.
EN AZ 5000 GÜN GEREKECEK
Yasa öngörüldüğü haliyle çıkarsa en az 5000 gün prim gerekli olacak. Yaş şartı dışında primini ve çalışma süresini tamamlamayan yaklaşık 3 milyon kişi olduğu hesaplanıyor. Hem EYT düzenlemesi hem de normal yollardan emekli olmak adına eksik primi tamamlamanın farklı yolları yer alıyor. Bunun da en pratik yolu borçlanma. Stajdan sonra veya sigortalı bir işe girdikten sonra doğum yapan anneler, askere gidenler, Bağkur’lu esnaf ve gurbetçiler borçlanma yapabiliyor.
YILBAŞINA KADAR DÜŞÜK MALİYETLİ
Borçlanma maliyeti açısından yılbaşına kadar olan süreç kritik. Çünkü borçlanma tutarı, tavan ücreti asgari ücrete endeksli. Yılbaşında yüzde 50.5 zam yapılan asgari ücrete temmuz ayında da yüzde 30’luk ara zam yapılmıştı. Şimdi yeni senede enflasyonun etkisini en aza indirecek önemli bir zam daha yapılması bekleniyor.
Asgari Ücret Tespit Komisyonu aralık ayında bu zammı belirlemek adına toplanacak. Yeni asgari ücret birçok ödeme hesabını etkiliyor. Bunlardan biri de Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) ödenen primler oluyor. Yeni yıldan itibaren en düşük prim tutarı asgari ücrete yapılan zam oranında yükselecek. Yeni tarife özellikle prim eksiği bulunan ve bunu toplu ödemeyle (borçlanma deniyor) kapatmayı planlayanların maliyetini artıracak.
SİGORTA BAŞLANGICINI GERİ ÇEKTİĞİNDEN KRİTİK
Borçlanma süreleri sigortalının prim gün sayısını yükseltirken bazı durumlarda ilk kez sigortalı olunan tarihi dahi öne çekiyor. Bu gibi durumlarda 1 günlük fark 1 sene erken emekli olmayı dahi sağlıyor. EYT yasasıyla borçlanmanın önemi daha çok yükselecek.
GÜNLÜK ÖDENECEK EN DÜŞÜK TUTAR
Borçlanmada hesap brüt asgari ücretin (6.471 lira) günlük tutarına kıyasla yapılıyor. Askerlik ve doğum borçlanmasında 1 günlük en düşük prim tutarı günlük brüt asgari ücretin yüzde 32’si yani bugün itibarıyla 69 lira, yurtdışı borçlanmasında ise günlük asgari ücretin yüzde 45’i yani 97 lira olarak geçerli oluyor. Bu sebeple yeni asgari ücretin devreye gireceği yılbaşından önce borçlanma yapanlar avantajlı olacak. Bu durum hem EYT’den faydalanacaklar için hem de daha sonra emekli olacaklar için geçerli.
18 AY ASKERLİKTE 37 BİN 272 LİRA
En çok borçlanmayı askerliğini er ve erbaş olarak yerine getirenlerle, yedek subay okuluna gidenler gerçekleştiriyor. Prim eksiği olup bu sene bitmeden 18 ay askerlik borçlanması yapanlar 37 bin 272 lira prim ödeyerek 540 günlük askerlik sürelerini prim günlerine ekleyebilecek. Aynı kişi yeni senede borçlanma yaptığında asgari ücret yüzde 50 artarsa 17-18 bin lira fazla ödeme yapacak.
SİGORTALI ANNEYE 2160 GÜN PRİM HAKKI
Anneler doğum sonrası ücretsiz izin kullanır ve 2 sene çalışmaya ara verirse bu süreleri borçlanabiliyor. Borçlanma hakkı 3 çocuğa kadar tanınıyor. Anneler bu yolla 6 seneye kadar doğum borçlanması yaparak toplamda 2160 gün prim kazanabiliyor. Bu çok önemli bir hak ve kolaylık. Doğum borçlanması normalde sigortalı işe girdikten sonra yapılan doğumları kapsıyor. Fakat adına staj sigortası yatmış kadınlar da doğum borçlanması yapabiliyor.
STAJDA BÜYÜK AVANTAJ
Staj sigortası sayesinde bu şekilde borçlanma yapan kadınlar, sigorta başlangıç tarihleri, borçlanma süresi kadar geriye gittiğinden dolayı EYT kapsamına girip daha erken emekli olabilecek. Bu senenin sonuna taban tutardan borçlanma yapan sigortalı kadınlar, bir çocuk adına 720 gün borçlanma yaptığında 49 bin 697 lira ödeyecek. Yeni yılda bu tutar asgari ücret zammı kadar artmış olacak.
GURBETÇİLER DE FAYDALANIR
Yurtdışı borçlanma Bağkur’a sayılıyor. Bağkur’da da en az 5400 günle emekli olunuyor. 5400 gün üstünden hesap yaparsak, ödenecek minimum tutar da en az 520 bin lira. Asgari ücrete yüzde 50 zam gelirse bu tutar 800 bin liraya çıkabilecek. Bu arada yurtdışı çalışma süresi ile yurtdışında ev kadını olarak geçen süreler de borçlanılabiliyor.
BAĞKUR’LU ADINA DA ŞANS VAR
7326 sayılı Yapılandırma Kanunu kapsamında Bağkur borçlarını 1 Kasım 2021 tarihine kadar ödeyemeyen veya yapılandırmayanların 30 Nisan 2021’den önceki prim borcu bulunan hizmetleri dondurulmuş ve silinmişti. Faaliyetlerini sürdürenlerin ise sigortalılıkları 1 Kasım 2021 itibarıyla tekrar başlatılmıştı. Şimdi eline para geçenler ve yapılandırmadan faydalanamayanlar dondurulan süreleri bu yılki Bağkur primi üstünden (aylık 2.232 lira) kapatabilir. 1 Ocak’tan sonra borçlanmanın maliyeti daha da artacak.
