Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’ın (OVP) açıklanmasının ardından enflasyon hedeflerindeki yukarı yönlü revizyonun nedenlerini anlattı. Karahan, Türkiye’de bu yıl savaş kaynaklı gelişmelerin enflasyona toplam etkisinin 7 puana yaklaştığını belirterek, baskının yalnızca enerji fiyatlarından değil ulaştırma, gıda, tarımsal girdiler, petrokimya ve dayanıklı tüketim malları gibi çok sayıda kanaldan yayıldığını söyledi.
Yeni OVP’de Türkiye ekonomisinin 2026 yılında yüzde 3,3 büyümesinin ardından 2027’de yüzde 4,2, 2028’de yüzde 4,6 ve 2029’da yüzde 5 büyümesi öngörüldü.
Programda 2026 yıl sonu enflasyonunun yüzde 28,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenirken, enflasyon hedefleri 2027 için yüzde 22, 2028 için yüzde 13,5 ve 2029 için yüzde 9 olarak açıklandı.
OVP sunumunun ardından gazetecilerin enflasyon tahminlerinin neden yukarı yönlü revize edildiği ve dezenflasyon sürecinin neden beklenenden uzun sürdüğüne ilişkin sorularını yanıtlayan Karahan, hem geçmiş enflasyon gerçekleşmelerinin hem de küresel arz şoklarının yeni tahminlerde etkili olduğunu belirtti.
TCMB ve OVP hedefleri birlikte belirlendi
Karahan, Merkez Bankasının daha önce yayımladığı Enflasyon Raporu’nda 2026 yıl sonuna ilişkin tahminini güncellediğini, 2027 ve sonrasına ilişkin patikanın ise OVP sürecinde ele alınacağını duyurduğunu hatırlattı.
Yeni açıklanan hedeflerin bu yaklaşımın devamı olduğunu belirten Karahan, TCMB ile OVP’de yer alan enflasyon hedefleri arasındaki ilişkiye ilişkin de değerlendirmede bulundu.
Karahan, açıklanan hedeflerin kurumlar arasında birlikte belirlendiğini ifade ederek bunun özellikle kamu tarafından yönlendirilen ve yönetilen fiyatlarda önümüzdeki dönemde daha güçlü politika eşgüdümü sağlanacağı mesajını içerdiğini söyledi.
Geçmiş enflasyon gelecek yıllara da taşınıyor
Enflasyon hedeflerindeki yukarı yönlü revizyonun ilk nedenlerinden birinin geçmiş dönem gerçekleşmeleri olduğunu belirten Karahan, bir yıl içerisinde gerçekleşen enflasyonun hedefin üzerinde kalmasının etkisinin yalnızca ilgili yılla sınırlı olmadığını söyledi.
Karahan’a göre yüksek gerçekleşmenin sonraki yıl ve daha ileri dönemler üzerinde de belirli ölçüde “sarkan” etkisi bulunuyor.
Bu nedenle orta vadeli enflasyon tahminlerinde yapılan revizyonun bir bölümünün, daha önce gerçekleşen fiyat artışlarının gelecekteki fiyatlama davranışlarına yansımasını içerdiği belirtildi.
Arz şoklarının sıklığı ve büyüklüğü arttı
Karahan, tahminlerdeki değişikliğin ikinci önemli unsurunun küresel ekonomide son yıllarda daha sık karşılaşılan arz şokları olduğunu söyledi.
Pandemiyle başlayan dönemde tedarik zincirlerinde ciddi sorunlar yaşandığını hatırlatan Karahan, ardından ticaret savaşlarının ve fiziki savaşların küresel fiyatlama davranışlarını etkilediğini belirtti.
Bu gelişmelerin enerji, emtia, ulaştırma ve üretim maliyetleri üzerinden enflasyon dinamiklerine doğrudan ve dolaylı etkiler oluşturduğunu ifade etti.
Savaşın enflasyona etkisi 7 puana yaklaştı
Karahan’ın açıklamasındaki en dikkat çekici başlıklardan biri, savaşın Türkiye’deki tüketici enflasyonu üzerindeki hesaplanan etkisi oldu.
TCMB Başkanı, bu yıl söz konusu etkinin yaklaşık 7 puana ulaştığını tahmin ettiklerini söyledi.
Karahan, bu etkinin yalnızca petrol, doğal gaz veya diğer enerji ürünlerinin fiyatlarının yükselmesinden kaynaklanmadığının altını çizdi.
Enerji maliyetlerindeki artışın ilk aşamada doğrudan fiyatlara yansıdığını, sonrasında ise ulaştırma maliyetleri üzerinden ekonominin diğer alanlarına yayıldığını belirtti.
Akaryakıt artışı ulaştırmadan gıdaya kadar yayılıyor
Enerji maliyetlerindeki yükselişin özellikle ulaştırma hizmetlerinde belirgin şekilde hissedildiğini ifade eden Karahan, ulaşım maliyetlerindeki artışın daha sonra gıda başta olmak üzere çok sayıda mal ve hizmetin nihai fiyatına yansıyabildiğini söyledi.
Üretim ve dağıtım süreçlerinde taşımacılığın önemli bir maliyet unsuru olması nedeniyle akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin yalnızca doğrudan tüketici tarafından satın alınan yakıtla sınırlı kalmadığına işaret edildi.
Karahan’ın değerlendirmesine göre savaşın yarattığı enerji şoku, lojistik maliyetleri üzerinden ekonomide daha geniş bir fiyat artışı oluşturuyor.
Gübre ve tarımsal girdilerde de savaş etkisi
TCMB Başkanı, savaşın tarım sektöründeki maliyetlere de yansıdığını belirtti.
Özellikle gübre gibi tarımsal üretim açısından temel girdilerin fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluştuğunu söyleyen Karahan, söz konusu maliyetlerin ilerleyen aşamalarda gıda fiyatlarına yansıma potansiyeli taşıdığına dikkat çekti.
Bu nedenle savaşın enflasyona etkisinin yalnızca mevcut enerji fiyatları üzerinden değil, üretimin farklı aşamalarındaki girdi maliyetleri dikkate alınarak hesaplandığını ifade etti.
Petrokimya ve dayanıklı tüketim malları da etkileniyor
Enerji ve emtia fiyatlarındaki artışın sanayi üretimine yansımalarının da bulunduğunu belirten Karahan, temel mallar ile dayanıklı tüketim mallarında savaş kaynaklı maliyet baskılarının görüldüğünü söyledi.
Petrokimya ve kimya sektörüne bağlı ürünler de söz konusu etkinin hissedildiği alanlar arasında gösterildi.
Enerjinin hem doğrudan üretim girdisi hem de çok sayıda kimyasal ve petrokimyasal ürünün maliyet yapısında belirleyici olması, küresel enerji şokunun farklı sektörler üzerinden tüketici fiyatlarına taşınmasına neden oluyor.
Karahan, tüm doğrudan ve dolaylı kanallar birlikte değerlendirildiğinde savaşın bu yılki enflasyona etkisinin 7 puana yaklaştığını hesapladıklarını belirtti.
Karahan: Karamsarlığa neden olacak bir revizyon değil
Enflasyon hedeflerinde yapılan değişikliğin boyutunun önemli olduğunu kabul eden Karahan, buna rağmen revizyonun Türkiye’nin enflasyon görünümü açısından karamsarlığa yol açacak şekilde değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Savaşın oluşturduğu dışsal şoklara rağmen para politikasının doğrudan etkileyebildiği alanlarda daha olumlu sonuçların görüldüğünü ifade etti.
Karahan, emtia fiyatları ve döviz kurunda yaşanan gelişmelerin temel enflasyona geçişinin geçmiş dönemlere kıyasla daha sınırlı kaldığını belirtti.
Bu görünümün iç talepteki dengelenme süreciyle uyumlu olduğunu kaydeden TCMB Başkanı, para politikasının etkisinin daha güçlü olduğu ürün ve hizmet gruplarında dezenflasyon açısından olumlu sonuçlar alındığını söyledi.
Hizmet enflasyonunda katılık devam ediyor
Karahan, tüketici enflasyonunun önemli bileşenlerinden biri olan hizmet grubunda fiyat artışlarının halen katı seyrettiğini belirtti.
Buna karşın kira ve eğitim gibi geçmiş enflasyona endeksleme davranışının daha güçlü olduğu kalemlerde önceki yıllara kıyasla daha olumlu bir görünüm bulunduğunu söyledi.
Hizmet enflasyonundaki yatay seyrin önemli bölümünün ulaştırma ve haberleşme hizmetlerinden kaynaklandığını belirten Karahan, özellikle ulaştırma grubundaki fiyat hareketlerinde savaşın belirgin etkisinin görüldüğünü ifade etti.
“Temel sapmanın nedeni savaşın beklenenden şiddetli olması”
Karahan, 2026 enflasyon hedefindeki temel sapmanın ana nedenini de bölgesel savaşın öngörülenden daha güçlü ve uzun süreli ekonomik etkiler yaratması olarak açıkladı.
Savaşın başlangıçta tahmin edilenden daha şiddetli gerçekleştiğini belirten Karahan, çatışma sürecinin halen devam etmesinin enerji ve diğer üretim maliyetlerindeki baskının da beklenenden uzun sürmesine yol açtığını söyledi.
TCMB’nin hesaplamasına göre doğrudan enerji maliyetleri ile ulaştırma, gıda, gübre, petrokimya, kimya ürünleri, temel mallar ve dayanıklı tüketim malları üzerinden oluşan ikincil etkiler birlikte değerlendirildiğinde savaşın 2026 yılı enflasyonuna katkısı 7 puana yaklaşmış durumda.
