Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) 11 Eylül 2026’dan itibaren devreye girecek yeni düzenlemesi, Borsa İstanbul’da şirketlerin ortaklık yapısı ve fiili dolaşımdaki paylarının hesaplanmasında önemli değişiklikler getiriyor. Yeni sistemde yalnızca hisselerin doğrudan kimin hesabında bulunduğuna değil, serbest fonlar ve diğer halka açık şirketler üzerinden oluşan dolaylı ekonomik sahipliğe de daha fazla odaklanılacak.
Düzenlemenin temel amacı, pay sahipliği yapısının daha görünür hale getirilmesi ve fiili dolaşım oranlarının ekonomik sahipliği daha doğru yansıtacak şekilde hesaplanması.
Pay sahipliği bildirimlerinde yüzde 3 sınırı geliyor
Yeni uygulamayla birlikte, pay veya oy haklarında kamuya açıklama yapılmasını gerektiren alt sınır yüzde 3’ten başlayacak.
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), borsada işlem gören şirketlerde doğrudan yüzde 3 veya daha fazla paya ya da oy hakkına sahip gerçek ve tüzel kişileri gösterecek.
Bunun yanında serbest fonlar, serbest özel fonlar veya başka halka açık şirketler aracılığıyla dolaylı biçimde bir şirkette yüzde 10 veya daha fazla ekonomik paya ulaşan kişiler de ayrıca izlenecek.
Bu bilgilerde değişiklik olması halinde MKK tabloları güncelleyecek.
Dolaylı sahiplik daha görünür olacak
Yeni sistemin dikkat çeken bölümlerinden biri serbest fonlar ve diğer halka açık şirketler üzerinden oluşturulan dolaylı ortaklıkların hesaplamaya dahil edilmesi.
Örneğin bir yatırımcı doğrudan yüzde 10’un altında pay sahibi olsa bile, kontrol ettiği veya önemli paya sahip olduğu serbest fonlar ve başka halka açık şirketler üzerinden ilgili şirkette ekonomik olarak yüzde 10 veya üzeri seviyeye ulaşıyorsa bu sahiplik dikkate alınabilecek.
Ancak SPK, MKK tarafından açıklanacak bu dolaylı sahiplik bilgilerinin pay alım teklifi yükümlülüğü gibi hukuki değerlendirmelerde otomatik olarak esas alınmayacağını belirtiyor. Veriler esas olarak malvarlıksal haklara ilişkin sahiplik yapısını göstermek amacı taşıyacak.
Fiili dolaşım oranının hesaplanması değişiyor
Düzenlemenin piyasa üzerindeki en önemli etkilerinden biri fiili dolaşımdaki payların hesaplanmasında ortaya çıkabilir.
Şirket sermayesinin yüzde 10 veya daha fazlasına sahip ortakların doğrudan payları zaten fiili dolaşım hesabının dışında tutuluyor. Yeni sistemde bu kişilerin serbest fonlar, serbest özel fonlar veya başka halka açık şirketler üzerinden dolaylı biçimde sahip oldukları payların ilgili bölümü de hesaplamaya dahil edilecek.
Böylece yalnızca hissenin hangi hesapta bulunduğu değil, ekonomik olarak hangi yatırımcının kontrolünde veya sahipliğinde olduğu daha fazla önem kazanacak.
Hangi paylar fiili dolaşım dışında kalacak?
Yeni düzenlemeye göre kamuya ait paylar, şirketin ve ilişkili kuruluşlarının sahip olduğu paylar, geri alınan paylar ve yüzde 10 veya üzeri ortaklara ait paylar fiili dolaşım dışında tutulacak.
Yönetim ve denetim kurulu üyeleri, genel müdür ve belirli üst düzey yöneticilere ait paylar da hesaba dahil edilmeyecek.
Şirket sandıkları ve vakıflarına ait paylar ile belirli teminat kapsamındaki, hukuken kısıtlı, işlem yasağı bulunan ve hacizli paylar da fiili dolaşım dışında kalacak. Yurt dışı piyasalarda işlem gören paylar da yeni tanım kapsamında fiili dolaşıma dahil edilmeyecek.
Endeks ağırlıkları etkilenebilir
Yeni hesaplama yönteminin olası etkilerinden biri Borsa İstanbul endekslerinde görülebilir.
Fiili dolaşımdaki pay oranının endeks hesaplamalarında kullanıldığı durumlarda, bazı şirketlerin oranlarında aşağı yönlü revizyon yapılması endeks ağırlıklarını etkileyebilir.
Fiili dolaşım oranı düşen bir şirketin ilgili endeksteki ağırlığı azalabilir. Böyle bir durumda endeksi takip eden yatırım fonları ve pasif portföylerde yeniden dengeleme işlemleri gündeme gelebilir.
Ancak etkinin şirketten şirkete ve ilgili endeks metodolojisine göre değişmesi bekleniyor.
Likidite ve volatilite üzerinde de etkisi olabilir
Fiili dolaşım oranının düşmesi, piyasada işlem görebilir kabul edilen pay miktarının azalması anlamına gelebilir.
Bu durum bazı hisselerde işlem derinliğini azaltabilir, alış-satış makasını genişletebilir ve fiyat oynaklığını artırabilir.
Özellikle mevcut fiili dolaşım oranının önemli bölümünün dolaylı sahiplikler nedeniyle yeniden sınıflandırılması halinde, ilgili hisselerde likidite görünümü değişebilir.
Serbest fonlara yeni bir yatırım yasağı gelmedi
Düzenleme, serbest fonların bir şirkette yüzde 10’dan fazla pay sahibi olmasını yasaklamıyor.
Değişiklik esas olarak bu fonlar üzerinden oluşan ekonomik sahipliğin görünürlüğünü ve fiili dolaşım hesabındaki etkisini artırıyor.
Bu nedenle serbest fon yöneticilerinin, yatırımcı yoğunlaşması ile fon portföyündeki şirketlerde oluşan doğrudan ve dolaylı sahiplikleri daha yakından takip etmesi gerekebilir.
MKK verileri günlük açıklayacak
MKK, 11 Eylül 2026’dan itibaren şirketlerin fiili dolaşımdaki pay adetlerini ve fiili dolaşım oranlarını günlük olarak hesaplayarak kamuoyuna açıklayacak.
Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler de düzenleme kapsamına giren gerçek ve tüzel kişilerin kimlik veya unvan bilgilerini her ayın ilk iş gününde MKK’ya bildirecek.
Yeni sistemle birlikte bazı şirketlerde fiili dolaşım oranlarının mevcut seviyelerden farklı hesaplanması halinde bunun endeks ağırlıkları, fon pozisyonları ve piyasa likiditesi üzerinde etkileri görülebilecek.
