Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) devam eden bütçe görüşmeleri ve yaklaşan ocak ayı maaş düzenlemeleri öncesinde, emekli ve çalışanların alım gücünü korumaya yönelik seyyanen zam formülü ekonomi gündeminde öne çıktı.
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda süren bütçe çalışmaları ve yıl sonu enflasyon beklentileri doğrultusunda en düşük emekli aylığı düzenlemeleri, memur ve kamu işçilerinin toplu sözleşme farkları ile asgari ücret tespit süreci yakından takip ediliyor. Yüksek enflasyon dönemlerinde yüzdelik artışların düşük maaşlarda yaratacağı sınırlı etkiyi telafi etmek amacıyla gündeme getirilen seyyanen zam, çalışanların veya emeklilerin mevcut maaşlarına, kıdemlerine ve unvanlarına bakılmaksızın herkese aynı tutarda yapılan eşit ücret artışını ifade ediyor.
Seyyanen Zam Sisteminde Unvan ve Mevcut Aylık Tutarı Dikkate Alınmıyor
Kelime kökeni Arapçada eşit ve aynı anlamına gelen “seyyân” sözcüğüne dayanan seyyanen zam uygulaması, yüzdelik oran yerine doğrudan net lira bazında gerçekleştiriliyor. Bu sistemde derece, unvan veya mevcut aylık tutarı hesaba katılmaksızın belirlenen sabit rakam, kapsam dahilindeki tüm çalışanların veya emeklilerin gelirine ekleniyor. Örneğin 5 bin lira seyyanen zam kararı alındığında, en düşük aylığı alan kişi ile en yüksek aylığı alan kişinin bordrosuna aynı şekilde 5 bin lira artış yansıtılıyor.
Oransal Zam ile Seyyanen Zam Gelir Dağılımında Farklı Sonuçlar Doğuruyor
Ücret artış yöntemleri gelir dağılımı ve alım gücü üzerinde farklı etkiler oluşturuyor. Oransal zam mevcut maaşın belirli bir yüzdesi üzerinden hesaplanırken, seyyanen zam tüm maaşlara eşit lira tutarı olarak uygulanıyor.
Yüzdelik artışta yüksek maaş alanlar lira bazında daha fazla kazanım elde ettiği için alt ve üst ücretler arasındaki fark açılırken, seyyanen zamda düşük maaşlıların oransal kazancı daha yüksek gerçekleştiğinden ücret makası daralıyor. Sabit tutarlı artış, gıda ve barınma gibi temel harcamaları gelirinin büyük bölümünü oluşturan dar gelirli grupların alım gücüne oransal olarak daha güçlü katkı sağlıyor.
Seyyanen Zam Hesaplaması Nasıl Yapılıyor?
Seyyanen zam hesaplamasında belirlenen sabit artış tutarı mevcut maaşın üzerine doğrudan ekleniyor. Tüm çalışanlara 6 bin lira seyyanen zam yapıldığı bir senaryoda, mevcut maaşı 30 bin lira olan bir çalışanın yeni geliri 36 bin liraya yükselerek yüzde 20 oranında artış kaydediyor. Aynı tutardaki artış, mevcut maaşı 60 bin lira olan bir başka çalışanın gelirini 66 bin liraya çıkarırken, bu çalışanın maaşındaki oransal artış yüzde 10 düzeyinde kalıyor.
