Türkiye’de emeklilik koşulları sigorta başlangıç tarihine göre değişirken, Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) çalışanlara SGK emekliliğinden bağımsız ek bir birikim imkânı sağlıyor. BES’te en az 10 yıl sistemde kalan ve 56 yaşını tamamlayan katılımcılar emeklilik hakkı kazanarak birikimlerini toplu para veya düzenli ödeme şeklinde değerlendirebiliyor. Hayata geçirilmesi planlanan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nde (TES) ise çalışan ve devlet katkısının yanında işveren katkısının da sisteme eklenmesi öngörülüyor.
SGK emeklilik şartları başlangıç tarihine göre değişiyor
SSK kapsamında 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olanlarda genel emeklilik seçeneklerinden biri kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 7 bin prim günü şartından oluşuyor.
Bu dönemde sigortalı olanlar açısından 25 yıllık sigortalılık süresi ve 4 bin 500 prim günüyle yine kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartına bağlı alternatif emeklilik seçeneği de bulunuyor.
30 Nisan 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olan 4/a kapsamındaki çalışanlarda ise 7 bin 200 prim günü esas alınıyor. Emeklilik yaşı, prim günlerinin hangi tarihte tamamlandığına bağlı olarak kademeli şekilde yükseliyor.
Bağ-Kur yani 4/b kapsamındaki normal emeklilikte ise temel prim şartı 9 bin gün olarak uygulanıyor.
BES, SGK’dan bağımsız ikinci bir birikim sağlıyor
Çalışanlar SGK kapsamındaki sigortalılıkları devam ederken aynı zamanda BES’e katılabiliyor. Böylece çalışma hayatı boyunca SGK emekliliğinin yanında ayrı bir bireysel emeklilik birikimi oluşturulabiliyor.
BES’te biriken tutar SGK’dan bağlanan emekli aylığından bağımsız olarak değerlendiriliyor. Sistem yalnızca aktif çalışanlara da açık değil; çalışma hayatında bulunmayan kişiler ile SGK’dan halihazırda emekli olmuş kişiler de BES’e katılabiliyor.
Emeklilik sonrasında çalışmaya devam eden ve Sosyal Güvenlik Destek Primi’ne tabi olan kişiler açısından bu primler ikinci bir SGK emekliliği oluşturmazken, BES kapsamında yapılan ödemeler ayrı bir bireysel emeklilik birikimi yaratabiliyor.
BES’te emeklilik için 10 yıl ve 56 yaş gerekiyor
Bireysel Emeklilik Sistemi’nde emeklilik hakkı kazanılması için iki koşulun birlikte yerine getirilmesi gerekiyor:
Katılımcının sistemde en az 10 yıl bulunması ve 56 yaşını tamamlaması gerekiyor.
Örneğin 2000 yılında ilk kez SSK’lı olan bir erkek çalışan, SGK açısından tabi olduğu koşulları yerine getirdiğinde emeklilik hakkı kazanırken, BES’e katılması halinde BES emekliliği için ayrıca 10 yıllık sistem süresi ve 56 yaş şartına tabi oluyor.
BES ve SGK birbirinden bağımsız işlediği için kişinin bir sistemde emeklilik hakkı kazanması diğerindeki şartları değiştirmiyor.
BES katkı payını katılımcı belirliyor
BES’te ödenecek katkı payı katılımcının bütçesine göre belirlenebiliyor ve daha sonraki dönemlerde artırılıp azaltılabiliyor.
Katılımcıların ödediği katkı paylarına mevzuatta belirlenen esaslar çerçevesinde devlet katkısı da ekleniyor. Devlet katkısının tamamına hak kazanılması ise sistemde kalış süresi ve emeklilik koşullarına bağlı olarak gerçekleşiyor.
Otomatik Katılım Sistemi’nde maaştan kesinti yapılıyor
Otomatik Katılım Sistemi’nde (OKS) çalışanların ücretlerinden belirlenen oran üzerinden düzenli katkı payı kesilerek bireysel emeklilik birikimi oluşturuluyor.
Sistemde çalışanlara mevzuat kapsamında cayma ve ayrılma hakkı da tanınıyor.
TES’te işveren katkısı planlanıyor
Gündemdeki Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin, mevcut otomatik katılım yapısının daha kapsamlı bir modele dönüştürülmesi üzerine kurulması bekleniyor.
Planlanan sistemde çalışan katkısının yanı sıra devlet ve işveren katkısının da bulunması öngörülüyor. Böylece çalışanların emeklilik döneminde SGK aylığına ek olarak daha yüksek bir tamamlayıcı birikime sahip olması hedefleniyor.
TES henüz yürürlüğe girmiş nihai bir sistem olmadığı için katkı oranları, sistemden çıkış koşulları ve kapsam gibi ayrıntılar yapılacak yasal düzenlemelerle kesinleşecek.
BES birikimi toplu para veya düzenli ödeme olarak alınabiliyor
BES kapsamında emeklilik hakkı kazanan katılımcılar, birikimlerini nasıl değerlendireceklerine kendileri karar verebiliyor.
Emeklilik hesabındaki birikim ve hak kazanılan devlet katkısı toplu olarak alınabileceği gibi, belirli bir süre boyunca düzenli ödeme alınmasını sağlayacak bir modele de dönüştürülebiliyor.
