Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanların emekliliği hak etme şartlarının değiştirilmesiyle ortaya çıkan emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) hususunu gündemine aldı. Sorunun çözümü adına farklı formülleri masaya yatıran bakanlığın, sene sonuna doğru çalışmasını tamamlaması bekleniyor. EYT konusunda merak edilenler ise şu şekilde:
5 BİN GÜN PRİM ŞARTI
1- EYT sorunu nasıl ortaya çıktı ve daha önce emeklilik koşulları nasıldı?
1999 senesinde yürürlükte olan 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa 4447 sayılı Kanunla eklenen geçici 81’inci maddenin (B) bendi ile 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanların emekliliği hak etme şartları değiştirildi. Bu tarihten sonra emekliliğe hak kazanmak adına sigortalılık süresi ve prim gün sayısının yanında, yaş şartı da aranmaya başlandı. Değişiklikten önce, emekliliğe hak kazanabilmek adına sigortalılık süresi ve prim gün sayısındaki şartların karşılanması yetiyordu. Değişiklik öncesinde kadınlarda 20, erkeklerde ise 25 sene sigortalılık süresi ve 5000 gün koşulunu yerine getirenler emekli olabiliyordu.
47 YAŞ 55’E ÇIKTI
2- 1999 yılındaki değişiklik emeklilik koşullarını nasıl etkiledi?
1 Temmuz 1994 tarihinde ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başlayan 1 Ocak 1972 doğumlu erkek işçi, çalışmaya başladığı dönemde yürürlükteki 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre 25 sene sigortalılık süresini ve 5000 prim gününü tamamladığında emekli olabiliyordu. Yani bu işçi 25 senelik sigortalılık süresini tamamladığı 1 Temmuz 2019’da 5000 prim günü varsa yaş şartı aranmadığı için 47 yaşında emekli olabilecekti. 1999 yılındaki değişikliğin ardından aynı işçi, çalışmaya ilk defa 1 Temmuz 1994’te başladığı için 25 sene sigortalılık süresi, 55 yaş ve 5750 gün prim ödeme şartını yerine getirdiğinde emekli olabilme hakkı kazanabilir duruma geldi. Yani kanun değişikliği ile bu işçinin emekliliği 8 sene ötelendiği gibi 750 gün de fazladan prim ödemesi istendi.
EMEKLİLİKTE KADEMELİ YÜKSELİŞ DÖNEMİ
3- Mevcut şartlarda nasıl emekli olunuyor?
1 Ekim 2008’de yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortaları ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile birlikte emeklilik yaşı kademeli olarak yükseltilirken, prim ödeme gün sayısı işçilerde (SSK) 7200, esnaf ve çiftçilerde (Bağ-Kur) ise 9000’e çıkartıldı. Kanun yürürlüğe girdiğinde kadınlarda 58, erkeklerde 60 olan emeklilik yaşı kademeli olarak yükselmekte ve 2048 senesinde kadın ve erkek sigortalı ayrımı yapılmadan 65 yaşa çıkacak. Örneğin ilk defa çalışmaya Ağustos 2022’de başlayacak bir kişi, hiç ara vermeden 7200 gün çalışması durumunda prim şartını Ağustos 2042’de yerine getirecek. Ağustos 2042’de prim şartını yerine getiren erkek sigortalı 64 yaşında, kadın sigortalı ise 62 yaşında emekli olacak.
19 MİLYON SİGORTALI VAR
4- EYT’liler ne istiyor, problem yaşayan kaç kişi?
Emeklilikte yaşa takılanlar, emeklilik şartlarında 1999 yılında yapılan değişikliğin geçmişe dönük uygulanmasına son verilmesini, yaş koşulu aranmadan, sigortalılık süresi ve prim günü koşullarını sağlayıp emekli olmayı talep ediyor. Nisan 2022 itibarıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) kayıtlı 4/a (SSK) kapsamında 16 milyon 406 bin, 4/b (Bağ-Kur) kapsamında 3 milyon 32 bin sigortalı yer alıyor. Tahminlere göre, 4/a ve 4/b olmak üzere toplam 19 milyon 726 bin sigortalıdan yaklaşık 5-6 milyonu EYT problemi yaşıyor.
BAKAN BİLGİN’DEN ÇÖZÜLECEK SÖZÜ
5- EYT hususunda hükümetin tavrı ne, olası çözüm önerileri neler?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, EYT’lilerin durumuyla alakalı ilk olarak 4 Temmuz’da “Türkiye’nin her sorunu çözülmesi gereken dosya olarak önümüzde duruyor. Bu, önümüzdeki dosyalardan, çözülecek şeylerden biri.” diye belirtmişti. Bakan Bilgin’in bu cümleleri EYT’lileri umutlandırırken, kamuoyu EYT sorunuyla alakalı somut adımlar beklemeye başladı. Sonraki süreçte, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde, EYT’lilerin durumuyla alakalı çalışma grubu oluşturuldu.
2023 SENESİNDE YASALAŞMASI BEKLENİYOR
Kamuoyunda, 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanlarda istenen yaş şartının kademeli olarak düşürülmesi, aylıklarda belirli oranda kesinti yapılarak emeklilik tarihinin öne çekilmesi, erkeklerde 9000, kadınlarda 7200 prim gün sayısını yerine getirenlerde yaş şartının aranmaması gibi senaryolar konuşuluyor. Bu konudaki düzenlemenin sene sonunda netleşmesi, 2023 senesinin ilk ayları itibarıyla yasalaşması bekleniyor.
