Bitcoin ağı üzerinde verilerin güvenliğini sağlamak için kullanılan, Proof of Work (İş Kanıtı) sistemine alternatif olarak Proof of Stake (PoS – Hisse Kanıtı) oluşturuldu. Dijital varlık sahipliğini dikkate alan Proof of Stake, hesaplama gücüne dayanmamaktadır.
2012’DE OLUŞTURULDU
Scott Nadal ve Sunny King isimli iki blockchain geliştiricisinin, 2012 yılında yayımladığı bir makaleyle duyurulan Proof of Stake protokolü, Bitcoin madenciliğinde önemli gelişme olmuştur. PoS ile madenciliğin her zaman ihtiyaç duyduğu yüksek enerji tüketimine ve birtakım sorunlara çözüm sunulur. Bu protokolü kullanan ilk kripto para birimi ise Peercoin (PPC) olmuştur.
Proof of Work protokolü, Bitcoin ağında işlemci gücünü en fazla elinde tutan madencinin otoritesini artırıp, söz sahibi olmasına neden olduğu için riskliydi. Proof of Work’de işlem yapan madenciler en yüksek getiriyi de alabiliyordu. Proof of Stake ise PoW’dan farklı olarak, ağ gücünü işlemci gücünü kontrol ederek dağıtmaz. Bu protokolde bir sonraki blok, birkaç kombinasyonu aynı anda yapabilen operatörlerin çalışmasıyla üretilir. PoS protokolünün geliştirenler birden fazla seçenek sunmuşlardır.
Yukarıda belirttiğimiz Proof of Work için detaylı bilgiye Proof of Work (İş Kanıtı) nedir? PoW nasıl çalışır? başlıklı içerikten ulaşabilirsiniz.
HİSSE KANITI (PROOF OF STAKE) NASIL ÇALIŞIR?
Bu protokolde işlem doğrulayarak gelirden pay almak isteyen kullanıcılar, doğrulama işlemi için kripto paralarını kilitlemesi gerekmektedir. Gelirden pay alma yani ‘Staking’ olarak adlandırılan bu işlemle kullanıcılar, cüzdanlarındaki kilitleme işlemi için kullanılacak kripto parayı kilit kaldırana kadar kullanamaz ve tekrar geri çekemez. Bu süreçte kullanıcıların hisseleri ağda işaretlenerek belirlenir.
Bu protokolde kullanıcılar, diğer kullanıcıların transfer ödemelerini ve blok doğrulama ödüllerini hisseleriyle orantılı olarak paylaşırlar. Bu işlem, BİST’teki gibi herhangi bir şirketin hissesine sahip olmaya benzetebiliriz. Bu platformda hisse sayısı fazla olan kullanıcılar, diğerlerine oranla şirketin dağıttığı kardan daha yüksek pay alır. Aynı zamanda işlem için daha fazla kripto para ayıran kullanıcılar, gelirden de fazla pay alırlar.
Öte yandan Ethereum projesi. 2.0 versiyonuyla en fazla Proof of Stake kullanan kripto para olacaktır.
POS PROTOKOLÜNÜN ÖZELLİKLERİ NEDİR?
Hesaplama gücü yerine sermaye gücünü kullanan bu protokolün en önemli özelliği de bu şekilde çalışmasıdır. PoS protokolünde işlem yapmak için ekipmandan önce, kripto para stoğuna ya da varlığına ihtiyaç vardır. Bu protokolde stokta en fazla kripto parayı tutan kişi, ağdakilerden daha güçlüdür ve bu gücünü artırabilmektedir. cüzdanında daha fazla varlığı olan kullanıcının doğrulayıcı olma durumunu hızlandırır. Bu kuralla birlikte ‘Staking’ kelimesi ekosistemin literatürüne girmiştir. Bu protokolün en önemli özelliklerinden birisi kullanıcıların işlem onaylayarak kazanç sağlamasıdır. Fakat bu süreç tüm PoS çeşitlerinde benzer şekilde işlemez.
Bu protokolde tekelleşmenin önüne geçebilmek için, Hisse Kanıtı protokolü, blok tanımlamaları için birden fazla çeşidini uygular. Buna göre en yaygın kullanım ise, rastlantısal ve kripto para yaşına bağlı PoS seçim türleridir.
Öte yandan kripto para yaşına bağlı olan türde, hangi kullanıcı elinde en fazla varlık tutuyorsa onaylayıcı olarak çalışır. Bu kullanıcılar doğrulama işleminin ardından ödüllerini alır.
Raslantısal seçiminde ise, işleme onay veren kullanıcılar hisse değeri bakımından en yüksek varlığa sahip olanlar arasından seçilirken, hesaplama yani hash değeri bakımından en zayıf düğümler arasından seçilir.
PROOF OF STAKE (HİSSE KANITI) ÇEŞİTLERİ
Hisse Kanıtı protokolü, kullanıcıların varlık sahipliğini zamanla geliştirerek, Leased Proof of Stake (LPoS – Kiralanmış Hisse Kanıtı) ve Delegated Proof of Stake (dPoS – Yetkilendirilmiş Hisse Kanıtı) gibi farklı seçeneklerde sunulmaya başlanmıştır. Bu iki seçenek en yaygın kullanılan PoS türleridir.
DELEGATED PROOF OF STAKE ( YETKİLENDİRİLMİŞ HİSSE KANITI-DPOS)
Hisse Kanıtı protokolünde yer alan bir kullanıcı, elindeki kripto varlıkların yer aldığı blockchaine bağlı cüzdanında tutmak şartıyla, işlemleri doğrulayarak blok üretmektedir. DPoS’un en önemli özelliklerinden birisi de, paydaşların oy kullanarak fikir birliği oluşturmasıdır.
Bu fikir birliğini sağlayabilmek için, Yetkilendirilmiş Hisse Kanıtı (dPoS) ağında sosyal itibar sistemi uygulamaya konulmuştur. Kripto para sahiplerinin ağ yönetiminde otoritesinin güçlendirmeyi amaçlayan dPoS, diğer türlere kıyasla en az merkeziyetsiz protokol olarak bilinir.
Bu sistemde Hisse Kanıtı’ndan farklı olarak, cüzdanlarında bulunan kripto paraları farklı bir kullanıcıya delege eden kullanıcılar, bu varlığı farklı bir cüzdana transfer edemez ama delege ettiği kullanıcının ağda söz sahibi olmasını sağlar. Öte yandan delege hakkı elde eden kullanıcılar, ağdaki gelirlerden daha fazla pay alır. Bu kullanıcılar gelirlerini, hisseleri oranında delegeleriyle paylaşır.
LEASED PROOF OF STAKE (KİRALANMIŞ HİSSE KANITI-LPOS)
Proof of Stake sisteminde kullanıcılar seçilirken blokları doğrulanmadan önce bazı kriterleri incelenir. Bu sistemde kullanıcılar üretilen blokların tamamından gelir elde edemez. Fakat Kiralanmış Hisse Kanıtı (LPoS) protokolünde yer alan kullanıcılar, bütün bir düğümün bir kısmını kiralayabilir. LPoS sistemi de PoS gibi çalışır. PoS’tan farkı ise, kullanıcıya az miktarda varlık tuttuğu için daha fazla teşvik etmek adına kiralama yöntemi sunulmasıdır. Öte yandan LPoS protokolünü uygulayan, kripto para birimleri içinde en bilineni Waves’tir.
Kiralama yönteminde ise kullanıcılar, kripto varlıklarını ağda onay işlemi yapan diğer kullanıcılara verir. Bu işlemle birlikte kullanıcının cüzdanında bulunan varlık, farklı bir cüzdana transfer edilmez. Bu miktar alışveriş ve çekme gibi işlemlere kapatılır. Öte yandan kiralama işlemi yapan kişi, madencilik işlemleri yaparken gelirden daha fazla pay alır. Bu kazancını da paydaşlarıyla payları miktarında dağıtır. Kullanıcı eğer isterse, fazla kripto parayı kiraya verebilir ve dilediği zaman kiralama işlemine son verebilir.
ÖNEMLİ UYARI: Bu yazıda kripto para piyasasında kullanılan Proof of Stake (Hisse Kanıtı)’a ilişkin bilgiler verilmiştir. Yatırım tavsiyesi değildir.
