featured

Herkesin dilinde: Enflasyon nedir? Etkileri neler?

Türkiye tarihi boyunca yüksek enflasyonla mücadele eden ya da etmeye çalışan ülkelerden olurken, özellikle son 1 yıldır daha da yükselen etkiyle genç neslin de artık alıştığı bir sorun olmayı sürdürüyor. Bir yandan da enflasyonist ortam dünyada da canhıraş bir şekilde savunma hattına neden oluyor. Peki bütün dünyayı etkisi altına alan enflasyon nedir? Çeşitleri, etkileri nelerdir? Alım gücünü nasıl etkiler? Haberimizin detaylarında…

Enflasyon nedir?

Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarında düzenli bir artışla alım gücündeki düşüşü ya da daha sözlük tabiriyle fiyatlar genel düzeyinin sürekli olarak artış göstermesi ve paranın değerinin azalması olurken, TDK’da da ‘para şişkinliği, gereğinden fazla artış, şişkinlik, pahalılık’ olarak tanımlanır.

Tek seferde olan genel bir fiyat artışı ya da belli bir malın fiyatındaki artışı kapsamaz. Fiyatlardaki yükseliş düzeyinin belirlenmesinde birden çok mal ve hizmetle fiyatların düzenli olarak artışı enflasyonu ortaya çıkarır.

Enflasyon endeksleri nelerdir?

Enflasyon, bir oran olarak hesaplanırken, resmi istatistik kurumlarının farklı mal ve hizmetlerden oluşturduğu sepetle mal ve hizmetlerin farklı ağırlıklarla belirli bir dönemi baz alarak endeksler oluşturmasıyla belirlenir.

Dünyada en temel kullanımda iki endeks bulunmakta;

  1. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)
  2. Üretici Fiyat Endeksi (Yurt içi) (Yİ-ÜFE)

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Nedir?

TÜFE, tüketiciye ulaşan son nihai fiyatlar üzerinden bir hanede ortalama kullanılabilecek farklı alanlardaki mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki yükseliş oranıdır. ‘Enflasyon’ olarak bahsedilen oran genel olarak TÜFE’dir.

Türkiye’de açıklanan son TÜFE oranı Eylül 2022’ye ait olarak yüzde 83,45 olurken, 2003 yılı baz alınarak (endeks 100 değerle) hesaplanır. Kısaca Türkiye’deki bir hanede genel olarak alınan ürünlerin hepsinde 2021 Eylül’e göre yüzde 83,45 oranında bir artış görüldüğünü gösterir.

Üretici Fiyat Endeksi (Yurt içi) (Yİ-ÜFE) Nedir?

Belirli bir referans döneminde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içine satılan ürünlerin üretici fiyatlarının zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişimlerini ölçen fiyat endeksidir. Burada önemli olan unsur sadece sanayi üretiminin bu hesaplamaya dahil olmasıdır.

Türkiye’de açıklanan son Yİ-ÜFE oranı Eylül 2022’ye ait olarak yüzde 151,50 olurken, 2003 yılı baz alınarak (endeks 100 değerle) hesaplanır.

Enflasyon nasıl hesaplanır?

2003 yılı baz alındığından bu değer 100 kabul edilir. Biz sepetten ve ağırlıklardan bahsetmiştik. Bu sepette 12 ana grup altında 409 mal ve hizmet bulunuyor. Bunların hepsinin fiyatları TÜİK tarafından periyodik olarak derleniyor ve maddelerin kullanım ağırlıklarına göre endeks hesaplanıyor.

Eylül 2022 için TÜFE endeksi 1.046,89 olarak belirlenirken, 2022 Ağustos için 1.015,65 olurken, 2021 Eylül için de 570,66 olarak hesaplanmış görülüyor. Kaynak: TÜİK

2022 Eylül TÜFE bir önceki aya göre ((1046,89– 1015,65) / 1015,65 x 100 =)) üzerinden yüzde 3,08 oranında yükselirken, yıllık artış ise ((1046,89 – 570,66) / 570,66 x 100 = )) yüzde 83,45 olarak gerçekleşiyor.

Enflasyonun çeşitleri nelerdir?

Enflasyon, bir çok sebepten artışa geçebilir. 4 başlıca sebep şunlardır;

  • Talep Enflasyonu
  • Maliyet Enflasyonu
  • Para Arzı
  • Enflasyon Beklentisi

Talep enflasyonu nedir?

Piyasalardaki mal ve hizmetlerin tüketici tarafından mevcut durumda fazladan talep edilmesiyle oluşan enflasyon çeşidine talep enflasyonu denir. Üretilen mal ve hizmetlerin yetersiz kalması sebeyile fiyatlar yükselir. Pandemiden ilk çıkışta dünyada enflasyonu yükselten etki bu şekilde görülürken, ülkelerin pandemi etkisini azaltmak için bol para dağıtmasıyla yükselen tasarruf oranlarının talebe dönmesinin yanında bozulan tedarik zincirlerinin de arzı sınırlamasıyla oluştu.

Maliyet enflasyonu nedir?

Mal ve hizmet üretiminde kullanılan maddelerin ve iş gücünün maliyetinin artması nedeniyle üretimin azalması sebebiyle ortaya çıkan enflasyon çeşididir. Afet, ambargo, politika değişiklikleri gibi sebebpker maliyet enflasyonuna neden olabilirken, son 1 yılda Türkiye’de kurun yükselmesi nedeniyle ilk olarak ortaya çıkan enflasyon çeşididir. İthal edilen ürünlerin dövizdeki artışla yüksek fiyatlara mal olması fiyatların artışına neden olmur.

‘Para Arzı’nın yarattığı enflasyon nedir?

Piyasada arz edilen para miktarının istenilenden çok olması nedeniyle mal ve hizmetlere olan talebin çoğalarak oluşturduğu enflasyondur. Üreticilerin ek yatırıma ihtiyaç duyarak daha çok üretim yapmasına yol açarken, yeni yatırımlar üreticiye daha fazla harcama yaptırırken, ürün ve fiyatlarda da yükseliş tekrarlanır. Son dönemde oldukça bahsedilen parasal genişleme denilen olgu olurken, Türkiye’de faizlerdeki indirim süreciyle tartışılan enflasyon çeşidi de olmaktadır. Yani kredilerdeki ucuzlamayla daha çok paranın tüketiciye ulaşması sonucu daha fazla harcamanın yapılması da olurken, ekonomilerdeki büyümenin de yoludur.

‘Enflasyon beklentisi’nin yarattığı enflasyon nedir?

Üretici ve/veya tüketicilerin, fiyatlarda yükseliş tahmin ederek beklentilerini buna göre kurgulamasından doğan enflasyon çeşididir. Beklentiyle alım gücünde artış için işçi kesiminin yüksek ücret istemesi, maliyetlerin yükselmesi, fiyatların yükselmesi şeklinde bir döngüyü oluşturur. Bu döngü de fiyatlardaki beklentiyi ve enflasyonu kartopu gibi büyütür.

Enflasyon türleri nelerdir?

3 adet enflasyon türü vardır. Bunlar;

  1. Ilımlı Enflasyon
  2. Yüksek Enflasyon
  3. Hiperenflasyon

Ilımlı enflasyon nedir?

Mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki az miktarda ortaya çıkan artışa verilen isimdir. Ülkelere göre bu oran değişmekle beraber, ekonomilerde istenen bir durumdur. Ekonomide büyümeyi ve piyasalarda, üretimde canlılığı sağlar.

Yüksek enflasyon nedir?

Fiyatların ekonomiyi olumsuz etkileyebilecek seviyede yükseliş yaşanırken, hızlı artışa bağlı olarak paranın değerini belirlemeyi zorlaştırıcı bir özelliği vardır. Bu da genellikle alternatif alanlara yatırıma yöneltir. Son süreçte gayrimenkul ve otomobil fiyatlarındaki artış buna örnek olarak verilebilir.

Hiperenflasyon nedir?

Olağanüstü şartlarda ortaya çıkmasıyla bilinse de fiyatların çok kısa sürede aşırı yükseliş yaşadığı halleri tanımlarken, uzun vadede çok büyük yükselişler için de kullanılır. Para biriminde hızlı bir değer kaybına yol açarken, ülkelerin yerli para birimleri yerine döviz cinsinden fiyatlama yapmasına sebep olur. Ekonomiler üzerinde yıkıcı etkileri bulunur.

Enflasyonun türüne bağlı olarak etkisi belirlenirken, yükselmesi olumsuz etkileri de yükseltir.

Sabit ve dar gelirli kesimde fiyatlardaki artış aynı hızda artmayan gelirlerle beraber daha az satın alma gücünü düşürür.

Yerel para birimindeki değer kaybı, yatırımlarda temkin sebebiyle azalmayı ortaya çıkartır.

Son süreçte para arzı yaratmamak için kredilerdeki faizlerin kısıtlanması bu şekilde görülürken, KKM ile kurdaki stabilitenin sağlanma çalışması da maliyet enflasyonunu engellemek içindir.

Harcamalar neden artar?

Fiyatlarda yükselme beklentisi tüketicinin gelecekte aynı oranda alım gücü olmayacağı endişesiyle beraber harcamalarını öne çekmesine neden olur. Son 1 yılda harcamalarda kaydedilen artışı bununla açıklayabiliriz.

Gelir dağılımında adaletsizlik nasıl artar?

Sabit gelirli kesim enflasyon düzeyinde gelir artışı almazsa fiyat yükselişlerinden daha az etkilenen gelir gruplarının alım gücü artar. Sektörel farklılıklar da bu adaletsizliğe dahil olabilir.

Herkesin dilinde: Enflasyon nedir? Etkileri neler?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Giriş Yap

Finansopia ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!