Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’de yaptığı kapsamlı değişiklikler, para piyasası fonlarından serbest fonlara kadar geniş bir alanı etkiliyor. Yeni dönemde portföy yoğunlaşma sınırları sıkılaşırken, büyük pozisyonlar için araştırma ve gerekçelendirme zorunluluğu getiriliyor. TEFAS’ta işlem gören serbest fonların portföyleri ise haftalık raporlarla daha yakından takip edilebilecek.
Düzenlemelerin önemli bir bölümü için geçiş süreleri öngörülmesi nedeniyle yeni kuralların fonların portföy yapılarına etkisinin bir anda değil, önümüzdeki aylarda kademeli olarak ortaya çıkması bekleniyor.
Para piyasası fonlarında getiri farkları daralabilir
Para piyasası fonlarının portföyleri yalnızca mevduat ve kısa vadeli tahvillerden oluşmuyor. Bazı fonlar getirilerini artırabilmek amacıyla pay repo işlemleri ve Borsa İstanbul Para Piyasası gibi alanları daha etkin kullanabiliyor.
Yeni düzenlemeyle bu işlemlere ilişkin teminat ve merkezi takas koşulları sıkılaştırılırken, pay repo işlemlerinde BIST 30 dışında kalan hisselerin kullanılmasına yönelik önemli sınırlamalar getiriliyor.
Bu değişiklik, söz konusu araçları daha yoğun kullanarak ek getiri sağlayan para piyasası fonlarının diğer fonlara karşı sahip olduğu avantajın azalmasına yol açabilecek.
Ancak yeni sisteme geçiş kademeli olacak. Düzenlemelerin önemli bir bölümü için 2026 yılının sonuna kadar uyum süresi bulunuyor.
Serbest para piyasası fonlarına DİBS zorunluluğu geliyor
Para piyasası ve kısa vadeli serbest fonlar, bugüne kadar standart para piyasası ve kısa vadeli fonların tabi olduğu bazı portföy sınırlamalarından muaf tutuluyordu.
Yeni rehberle birlikte bu fonların da belirli sınırlamalara tabi olması öngörülüyor. Yatırımcı açısından öne çıkan değişikliklerden biri, portföylerde en az yüzde 10 oranında Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) ve/veya Hazine Varlık Kiralama AŞ tarafından ihraç edilen kira sertifikası bulundurulması zorunluluğu oldu.
Fonlara bu kurala uyum sağlamaları için 31 Mart 2027 tarihine kadar süre verildi.
Portföyün belirli bölümünün zorunlu olarak tahvil veya kira sertifikalarında tutulması, faiz oranlarındaki değişimlerin fon performansı üzerindeki etkisini artırabilecek. Bu nedenle serbest para piyasası fonlarının standart para piyasası fonlarına kıyasla sahip olduğu bazı esnekliklerin azalması gündeme gelebilecek.
Serbest fonlarda yoğunlaşma stratejileri sınırlandırılıyor
Yeni rehberin en önemli değişikliklerinden biri serbest fonların belirli varlıklarda oluşturabileceği yüksek yoğunluklu pozisyonlara ilişkin getirilen sınırlamalar oldu.
Yeni düzenlemeye göre portföyde ağırlığı yüzde 5’i aşan yatırımların toplamı yüzde 20’nin üzerine çıkamayacak. Tek bir şirketin paylarında sahip olunabilecek miktar da şirketin fiili dolaşımdaki pay oranına göre sınırlandırılacak.
Portföy yöneticisinin, şirket ortaklarının veya üst yönetimin bağlantılı olduğu şirketlerin sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırımların toplamı da yüzde 20 ile sınırlandırılacak. Aynı gruba bağlı şirketlerin sermaye piyasası araçlarında uygulanacak toplam sınır da yüzde 20 olacak.
Fonların başka yatırım fonlarına yönlendirebileceği toplam tutarın portföy içindeki payı yüzde 15’i geçemeyecek. Tek bir yatırım fonuna yapılabilecek yatırım ise yüzde 10 ile sınırlandırılacak.
Bu kurallar, serbest fonların tek bir hisseye, tek bir ihraççıya veya aynı şirketler grubuna yönelik yüksek yoğunluklu pozisyonlar oluşturmasını zorlaştıracak.
Bu nedenle geçmiş performansı yüksek olan bir serbest fonun yeni dönemde aynı yatırım stratejisini sürdürebilip sürdüremeyeceği de önem kazanacak. Özellikle getirilerinin önemli bölümünü birkaç hissede oluşturduğu yüksek pozisyonlardan sağlayan fonların portföy stratejilerinde değişikliğe gitmesi gerekebilecek.
Pozisyonları başka fonlara taşımak sınırlamayı aşmaya yetmeyecek
Yeni düzenlemede pozisyon yoğunlaşmasının yalnızca tek bir fon üzerinden değerlendirilmemesi de dikkat çekiyor.
Bir serbest fonda bulunan yüksek tutarlı hisse pozisyonunun azaltılarak aynı portföy yönetim şirketi bünyesindeki başka fonlara aktarılması, toplam sahiplik limitlerinin aşılması halinde çözüm oluşturmayacak.
Aynı kurucuya ait ve aynı yönetici tarafından yönetilen serbest fonlar dahil olmak üzere tüm menkul kıymet yatırım fonlarının bir şirkette sahip olduğu toplam pay dikkate alınacak.
Bu fonların bir bütün olarak bir şirketin sermayesinin veya oy haklarının yüzde 20’sinden fazlasına sahip olmasına izin verilmeyecek.
Düzenleme özellikle aynı portföy yönetim şirketinin farklı fonlarında ortak şekilde taşınan ve yüksek ağırlığa ulaşan hisseler açısından önem taşıyor.
Mevcut yüksek pozisyonlar yıl sonuna kadar azaltılacak
Yeni yoğunlaşma kuralları yalnızca bundan sonra yapılacak yatırımları kapsamıyor. 29 Ağustos 2026 itibarıyla belirlenen yeni sınırların üzerinde bulunan mevcut serbest fon pozisyonları da uyum sürecine tabi olacak.
Limitleri aşan pozisyonların 31 Ekim 2026’ya kadar en az üçte birinin, 30 Kasım’a kadar en az üçte ikisinin azaltılması gerekecek. Fonların 31 Aralık 2026 itibarıyla ise portföylerinin tamamını yeni sınırlara uygun hale getirmesi zorunlu olacak.
29 Ağustos 2026 itibarıyla limit üzerinde bulunan pozisyonlar uyum sağlanana kadar artırılamayacak.
Borçlanma araçları ve kira sertifikaları için ise istisna uygulanacak. 29 Ağustos sonrasında ilave alım yapılmaması şartıyla mevcut pozisyonların vadelerine kadar taşınmasına izin verilecek.
Bu nedenle yeni limitleri aşan yüksek tutarlı hisse pozisyonlarına sahip serbest fonlarda yıl sonuna kadar önemli portföy değişikliklerinin görülmesi mümkün olacak.
Yüzde 5’i aşan pozisyonlarda her işlem gerekçelendirilecek
SPK, serbest fonlardaki büyük pozisyonların yönetiminde kurumsal kontrol mekanizmasını da güçlendiriyor.
Bir sermaye piyasası aracının fondaki son 30 günlük ortalama ağırlığının yüzde 5’e ulaşması veya bu seviyeyi aşması halinde, söz konusu varlıkta yapılacak her alım ve satım kararının araştırma ve analiz çalışmalarıyla gerekçelendirilmesi gerekecek.
Hazırlanan çalışmalar portföy yönetim şirketinin genel müdürünün onayına sunulacak ve en az beş yıl süreyle saklanacak.
Onay sonrasında söz konusu pozisyonun değeri, karşı taraf riski ve portföy yoğunlaşması en fazla 15 günlük aralıklarla genel müdüre raporlanacak.
Böylece yüksek ağırlıklı yatırımlarda karar mekanizması yalnızca portföy yöneticisinin tercihine bırakılmayacak ve şirket içindeki gözetim süreci artırılacak.
Serbest fonların portföyleri haftalık açıklanacak
Yeni düzenlemenin yatırımcıların fonları takip etme imkanını artıran önemli değişikliklerinden biri de raporlama sıklığındaki artış oldu.
TEFAS’ta işlem gören serbest fonlar haftalık portföy dağılım raporu yayımlayacak. Raporların ilgili haftayı takip eden üç iş günü içerisinde Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) açıklanması gerekecek.
Serbest fonların portföylerini ağırlıklı olarak aylık veriler üzerinden izleyebilen yatırımcılar, yeni dönemde fonların hisse ve diğer varlıklardaki pozisyon değişikliklerini daha kısa aralıklarla takip edebilecek.
Haftalık raporlar özellikle 31 Aralık 2026’ya kadar yeni yoğunlaşma limitlerine uyum sağlamak zorunda olan fonlar açısından önem taşıyacak. Yatırımcılar raporlar üzerinden fonların hangi pozisyonları azalttığını, hangi varlıklarda ağırlığını artırdığını ve yeni limitlere ne ölçüde yaklaştığını daha güncel verilerle görebilecek.
Serbest fon sayısı portföy yöneticisi sayısına bağlanıyor
Düzenleme yalnızca fon portföylerini değil, portföy yönetim şirketlerinin organizasyon yapısını da kapsıyor.
Bir portföy yönetim şirketinin ihraç edebileceği serbest fon sayısı, bünyesinde görev yapan portföy yöneticilerinin sayısını aşamayacak.
Mevcut şirketlere bu kurala uyum sağlamaları için 30 Haziran 2029 tarihine kadar süre tanındı.
Ayrıca bir portföy yönetim şirketinin yönettiği aylık ortalama kolektif portföy büyüklüğünün yüzde 50’sinden fazlasının serbest fonlardan oluşması halinde şirket, çıkarılmış sermayesini nakden yüzde 10 artırmakla yükümlü olacak.
Yeni yapı kapsamında serbest fon sayısı ve yönetilen portföy büyüklüğü arttıkça, portföy yönetim şirketlerinin hem insan kaynağının hem de sermaye yapısının buna paralel olarak güçlendirilmesi öngörülüyor.
Fon seçiminde geçmiş performans tek başına yeterli olmayacak
Yeni kuralların devreye girmesiyle özellikle serbest fonlarda geçmiş getiri performansının hangi portföy stratejisiyle oluşturulduğu daha önemli hale gelecek.
Yüksek getirinin birkaç hissede yoğunlaşan pozisyonlardan kaynaklandığı fonlar, yeni yüzde 5, yüzde 20 ve grup bazlı sahiplik sınırları nedeniyle portföylerini yeniden yapılandırmak zorunda kalabilecek.
Fonların yıl sonuna kadar gerçekleştireceği uyum işlemleri ile TEFAS’ta işlem gören serbest fonların KAP’ta yayımlayacağı haftalık portföy dağılım raporları, yeni dönemde fon stratejilerindeki değişimin izlenebileceği temel veri kaynaklarından biri olacak.
