Emeklilikte yaşa takılan (EYT) 1.5 milyon vatandaş yeni yılda emeklilik için hak kazanacak. EYT düzenlemesi büyük heyecan oluştururken 8 Eylül 1999 tarihinde önce işe başlayan herkes emeklilik hesabı yapıyor.
Eksik primi olup da bunu askerlik, doğum borçlanması ile tamamlayamayanlar adına isteğe bağlı sigorta seçeneği de yer alıyor. Asgari ücret arttığında borçlanma maliyetleri de yükselecek. Yasa çıkar çıkmaz prim koşulu netleştiğinde e-devlet üstünden başvurarak borçlanma yapılabilecek. İş kazası, tedavisi zor hastalıklar, meslek hastalığı sebebiyle çalışma gücünün yüzde 60’ını kaybedenler emekli olup aylık almaya hak kazanabilecek.
Çalışan işçiler “meslek hastalığı”, memurlar da “vazife malulü” kapsamında yer alıyor. İşini yapmaya engel sağlık sorunu olanlar vergi indirimi talebinde bulunarak erken bir şekilde emekli olabilir. EYT ve kolay emeklilik konusunda merak edilen soruların yanıtları şu şekilde:
EYT’den faydalanabilmem için 60 prim günüm eksik ne yapabilirim?
Erkeklerde askerlik borçlanması, kadınlar doğum borçlanmasına karşın eksik prim varsa isteğe bağlı sigorta seçeneği yer alıyor. İsteğe bağlı sigortayla eksik primleri doldurarak da emekli olunabilir. E-devlete giriş yaparak yaptırabilirsiniz. Primini tamamlayanlar emekli olabilecek. Bağ-Kur’lular adına primlerini ihya etme imkânı da yer alıyor. Yasa çıkar çıkmaz prim şartı netleştiğinde borçlanmanızı yapın. Asgari ücret arttığında borçlanma maliyetleri de yükselecek. Düşük miktardan borçlanma imkânı sağlanacak.
EYT yasası çıkar çıkmaz emekli olmak zorunda mıyım?
Öyle bir zorunluluk yer almıyor. İsteyen dilekçesini vererek emekli olabilir. Özel sektörde çalışan kişiler emekli olduktan sonra işverenle karşılıklı anlaşmaya dayalı bir şekilde çalışmaya devam edebilir. Emekli olduktan sonra kamuda çalışma halinde ise aylık kesilir.
Hem SSK hem Bağ-Kur’lu çalışan kişilerin emekliliği nasıl hesaplanacak?
Sigortalı çalışmaya 2008 yılı öncesi başlayıp, birden fazla statüde çalışanların hizmet birleştirmesi suretiyle emekliliğinde son 7 sene (prim günü) içinde en fazla çalışılan statünün koşulları aranıyor. Sürelerin eşit olması halinde son çalışılan statü dikkate alınır. 2008 sonrası çalışmaya başlayanlarda ise son 7 yılda değil, tüm çalışma yaşamı boyunca en fazla çalıştığı statüye bakılıyor. Sosyal güvenlik mevzuatına göre bir sene 360 gün, 7 yıl ise 2520 gündür. Buna göre, son 2520 prim gününde en fazla hangi statüde prim günü bildirilmiş ise o statüden emekli olunur.
Sağlık sorunlarım sebebiyle emeklilik için ne yapmam gerekiyor?
Çalışma, kazanma gücünün tamamı ya da bir kısmını kaybetme halinde sürekli gelir kaybına sebep olan fizyolojik risk olarak ifade edilen malullük halinde erken emekli olunabilir. Geçici malul aylığının kalıcı olması için bir hastalık sebebiyle çalışma gücünde en az yüzde 60 oranında kayıp olduğuna dair sağlık raporu gerekiyor. Rapor için sosyal güvenlik merkezine başvuru yaparak yetkili hastanelere sevk istenir. Ağır hastalıklarda malul aylığı bağlanması adına en az 10 yıl sigortalı ve 1800 gün prim ödeme koşulu bulunuyor. Prim gün sayısı borçlanarak tamamlanabilir.
Emeklilik için vergi indiriminden kimler faydalanır?
Sağlık sorunları sebebiyle işe gitmekte zorlananlara emeklilik işlemlerinde bazı ayrıcalıklar tanınıyor. Gelir vergisi matrahından yapılan indirim bunlardan biri. Şeker hastası ya da astım hastası olanlar da sağlık kurulundan alınan yeterlilik raporu ile vergi indirimine başvurabiliyor. Alınacak vergi indirimi ile SGK’ya gerçekleştirilen başvuru sonucunda da erken emekli olunabilir.
EYT kapsamında mıyım, hemen emekli olabilecek miyim?
8 Eylül 1999 tarihinden önce uzun sigorta kollarında çalışmış olmak şart. Bu tarih de dâhil olmak üzere priminiz yatırılmış olacak, fiili çalışma olacak. SSK’lılar adına en az 5.000 prim gününüz olacak, erkeklerin 25 yılı tamamlaması gerekiyor, kadınlar 20 yılını tamamladı. Kadınlar zaten 20 yılını tamamladı. E-devlete giriş yaparak koşullarınıza bakın ve bu üç şarta sahipseniz yasadan faydalanacaksınız. Bağ- Kur’lu olanlarda kadınlarda 7.200, erkeklerde 9 bin prim gününe ihtiyaç bulunuyor. Fakat bu durum da yasada netleşecek.
Süreç herkes adına aynı mı, engelli emeklilik koşulları ne?
Maluliyet tespitinde sigorta ayırımı bulunmuyor. Türk Silahlı Kuvvetleri, İçişleri Bakanlığı, özel güvenlik hizmetleri ve normal sigortalıların maluliyet tespitinde her bir kurumun sağlık yönetmelikleri dikkate alınıyor. Malulen emekli olamayan engelli hakkıyla da emeklilik için hak kazanabiliyor. Malulen emekli olmak adına gerekli sigortalılık süresi, prim koşulunu yerine getiremeyen engellilik tespiti yaptırarak emekli olabilir.
Kanser tanısı konulan bir kişi kalıcı malul aylığı alır mı?
Tüm kanser hastalarında tanı konulduktan sonra bir sene içerisinde başvurulması koşuluyla 18 ay maluliyet aylığı bağlanıyor. Bazı hastalarda da tanı konulduğunda 12-24 ay aylık bağlanabiliyor. Kan kanseri tedavisinde bu süre 24 ayken, kemik iliği nakli yaptıran kişilerde 12 ay uygulanıyor. Bu süreler, tedavisi tamamlanamayanlar için, rapor almak şartıyla uzatılabiliyor.
