9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez SSK’lı olan çalışanlarda prim gününü 4.500’den 7.000’e tamamlamak, sanılanın aksine her zaman daha yüksek emekli aylığı anlamına gelmiyor. İlave primlerin düşük kazanç üzerinden yatırılması, ortalama prime esas kazancı aşağı çekerek bağlanacak aylığı azaltabilirken, isteğe bağlı sigorta ödemeleri bazı durumlarda emeklilik statüsünü de değiştirebiliyor.
Bu dönemde ilk kez 4/a (SSK) kapsamında sigortalı olanlar için iki temel emeklilik seçeneği bulunuyor. Bunlardan ilki kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 7.000 prim günü şartı. İkinci seçenek ise yine kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaşın yanı sıra 25 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4.500 prim gününü gerektiriyor.
Bu nedenle yalnızca emekli aylığını artırmak amacıyla 4.500 günü tamamladıktan sonra 7.000 güne ulaşmaya çalışmak, primlerin hangi kazanç üzerinden bildirildiğine bağlı olarak beklenen sonucu vermeyebilir.
Emekli maaşında sadece prim günü belirleyici değil
Emekli aylığı hesaplanırken toplam prim gününün yanı sıra primlerin hangi Prime Esas Kazanç (PEK) üzerinden ödendiği de önem taşıyor.
Geçmiş çalışma dönemlerinde yüksek kazanç üzerinden primi bildirilen bir kişinin, 4.500 günü tamamladıktan sonra uzun süre asgari ücret veya buna yakın bir kazanç üzerinden çalışmaya devam etmesi, ortalama kazanç seviyesini aşağı çekebiliyor.
Örneğin geçmiş primleri yüksek olan ve 4.500 gün üzerinden bugün 40 bin TL kök aylık hesaplanan bir çalışanın, 7.000 güne ulaşmak için yaklaşık 2.500 gün daha asgari ücret düzeyinden prim ödemesi halinde aylığın zaman içinde 36 bin 500 TL seviyelerine kadar gerileyebileceği örnek hesaplamalarda belirtiliyor.
Bu tutarlar sabit bir sonuç değil; kişinin prim geçmişine, çalışma dönemlerine, aylık bağlama oranlarına ve güncelleme katsayılarına göre değişiklik gösterebiliyor.
Yüksek kazançtan ödenen primlerde tablo değişiyor
İlave çalışma süresindeki primlerin yüksek veya tavan kazanç üzerinden bildirilmesi halinde ise emekli aylığı üzerindeki etki farklılaşabiliyor.
Yüksek Prime Esas Kazanç üzerinden yatırılan ilave primler, ortalama kazancı yükselterek kök aylığa olumlu katkı sağlayabiliyor.
Bazı örnek hesaplamalarda 40 bin TL seviyesindeki başlangıç aylığının uzun süre yüksek kazançtan prim ödenmesi halinde 90 bin TL’nin üzerine çıkabildiği görülüyor. Ancak bu artış da tüm çalışanlar için geçerli sabit bir sonuç oluşturmuyor.
İsteğe bağlı sigortada Bağ-Kur statüsüne dikkat
Eksik prim günlerini çalışma hayatından ayrıldıktan sonra isteğe bağlı sigorta ile tamamlamak isteyen SSK’lılar açısından statü değişikliği de önem taşıyor.
1 Ekim 2008 sonrasında ödenen isteğe bağlı sigorta primleri genel olarak 4/b, yani Bağ-Kur kapsamında değerlendiriliyor.
Farklı sigortalılık statülerinde hizmeti bulunan çalışanlarda emekliliğin hangi statüden gerçekleşeceği, kişinin ilk sigortalılık tarihi ve hizmet geçmişine göre uygulanan statü belirleme kuralları çerçevesinde hesaplanıyor. Bu kapsamda eski sigortalılar açısından son 2.520 günlük fiili hizmet süresindeki prim dağılımı önem taşıyabiliyor.
7.000 günü tamamlarken emeklilik şartı ağırlaşabilir
SSK kapsamında 4.500 veya 7.000 gün şartıyla emeklilik hakkı bulunan bir kişinin, eksik yaklaşık 2.500 günü isteğe bağlı sigortayla tamamlaması halinde 4/b kapsamındaki primlerin ağırlığı artabilir.
Bu durumda emeklilik statüsünün SSK yerine Bağ-Kur şartlarına göre değerlendirilmesi ve kişinin daha yüksek prim günü koşuluyla karşılaşması gündeme gelebilir.
Bağ-Kur kapsamında tam emeklilikte 9.000 günlük prim şartının devreye girebildiği durumlarda, yalnızca prim gününü artırmak amacıyla yapılan isteğe bağlı ödemeler hem emeklilik tarihini öteleyebilir hem de düşük kazanç üzerinden ödenmesi halinde bağlanacak aylık üzerinde olumsuz etki yaratabilir.
Bu nedenle 9 Eylül 1999-30 Nisan 2008 arasında sigortalı olan çalışanlarda 4.500 gün, 7.000 gün ve isteğe bağlı sigorta seçeneklerinin; mevcut prim geçmişi, Prime Esas Kazanç düzeyi ve sigortalılık statüsü birlikte değerlendirilerek hesaplanması gerekiyor.
