Dar gelirli vatandaşlara nakdi sosyal yardım, evde bakım, gıda, giyim, barınma, şartlı eğitim ve sağlık destekleri gibi 53 farklı başlıkta sosyal destek sağlanırken, yeni dönemde her ailede en az bir kişiye iş imkânı sağlanacak ve gelişmiş ülkelerde uygulanan vatandaşlık maaşı sistemine geçilecek.
Aile ve Sosyal Politikalar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve ilgili kurumlar, seçim beyannamesinde duyurulan sosyal politikaları güçlendirecek yeni adımları hızlı şekilde yaşama geçirmek için eylem planlarını güncellemeye başladı. Mevcut sistemde elektrik, doğalgaz, şartlı eğitim, sağlık, barınma, gıda yardımı, engelli yaşlı aylıkları, GSS prim ödemeleri, Türkiye Aile Desteği, anaokulu desteği, eşi vefat eden kadınlara aylık, acil ve temel ihtiyaç yardımları olmak üzere 50’den fazla başlıkta sosyal destek sağlanıyor.
Desteklerin büyük bölümünde işsiz olma, sosyal güvencesi olmama ve hane içinde kişi başına düşen gelirin net asgari ücretin üçte birinden (2023 yılı için 2 bin 835 lira) az olması kriteri dikkate alınıyor.
Yeni dönemde her ailede en az bir kişiye iş imkânı sağlanacak ve gelişmiş ülkelerde uygulanan vatandaşlık maaşı sistemine geçilecek. Vatandaşlık maaşı, İsviçre, Finlandiya, İskoçya, Amerika gibi kişi başına düşen gelirin yüksek olduğu ülkelerde kendi ülke vatandaşlarına yapılan ücret ödemesidir ve geri ödemesi bulunmamaktadır.
Bu ödemelerde amaç, vatandaşların yaşam koşullarını iyileştirmektir. Finlandiya 2017 yılında, vatandaşların yaşam koşullarını iyileştirmek ve nüfusun devamlılığını sağlamak amacıyla kendi vatandaşları için yaklaşık 800 Euro ödenek ayırmıştır.
Vatandaşlık maaşı aynı zamanda ülkelerdeki beyin göçünü durdurduğu gibi, tersine göçü de teşvik ediyor. Türkiye’de vatandaşlık maaşı haneye aile bazlı ödenecektir. Gelir tamamlayıcı Aile Destek Sistemi adı altında hayata geçirilecek olan aile bazlı vatandaşlık maaşı uygulamasıyla asgari hayat standardının altında gelir seviyesine sahip tek bir aile/hane bile kalmayacak. Vatandaşlık maaşı tutarı, yaş, aile nüfusu gibi birçok kriter dikkate alınarak belirlenecektir.
Aile Koruma Kalkanı Programı’yla yeni ailelerin kurulmasını teşvik edilecek, gençler öncelikli olmak üzere her ailede en az bir kişiye iş imkânı sağlanacaktır. Bu amaçla özel sektör işletmelerinin sigorta primlerinin tamamını belirli bir süre devlet karşılayacaktır.
Bu programın finansmanı uluslararası standartlarda dijital Aile ve Gençlik Bankası kanalıyla sağlanacak. Mevcut sistemde destekler Hazine tarafından Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na aktarılırken bu sisteme Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) tarafından elde edilecek petrol ve doğalgaz gelirleri için bir destek fonu oluşturulacak ve yönetimi Aile ve Gençlik Bankası’na bırakılacaktır. Bu sosyal amaçlı bankanın ana gelir kaynaklarından biri de Karadeniz’de keşfedilen doğalgaz gelirlerinin belirli bir yüzdesi olacaktır. Tamamı devlete ait olan TPAO, elde ettiği gelirden el ihtiyacı olan kadarını tutarak gerisini fona aktaracaktır.
Aynı zamanda yapılan her doğalgaz ve petrol keşfi ile birlikte değeri artacak olan TPAO ile birlikte vatandaşa yapılacak destek miktarları da artırılacaktır. Aile ve Gençlik Bankası üzerinden yeni evlenen çiftlere faizsiz kredi verilecektir.
Bu programlar uygulanırken Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi ile uyumu gözetilecek, ekonomik ve sosyal yan etkileri dikkate alınarak gözden geçirilecektir. Sosyal yardımlardan yararlanma koşulları standardize edilecek ve bu sayede babaların da esnek çalışma imkânları genişletilecektir. Annelere olduğu gibi babalara da esnek çalışma imkanı sağlanmasıyla cinsiyet eşitliğine katkıda bulunulacaktır.
Böylece Türkiye, dar gelirli vatandaşlarına yönelik desteğini arttırarak daha sosyal bir politika izlemeyi hedeflemektedir. Ayrıca, vatandaşlık maaşı sistemi ile gelir dağılımındaki eşitsizliklerin azaltılması ve ailelere sağlanan desteklerin artırılması hedeflenmektedir.
