Emeklilere yönelik sosyal destek sisteminde yeni bir model üzerinde çalışıldığı belirtiliyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in AK Parti MKYK toplantısındaki sunumuyla gündeme geldiği aktarılan “Aile Gelir Sigortası” modelinde, yalnızca en düşük emekli aylığının artırılması yerine hanenin toplam gelirinin esas alınması öngörülüyor. Ancak çalışmanın ayrıntıları henüz resmen açıklanmış veya yürürlüğe girmiş değil.
Modelin temelinde, hane gelirinin devlet tarafından belirlenecek asgari seviyenin altında kalması durumunda aradaki farkın sosyal desteklerle tamamlanması bulunuyor. Böyle bir yapının hayata geçirilmesi halinde aynı emekli maaşını alan iki kişinin alabileceği ek destek, yaşadıkları hanenin toplam gelirine göre farklılaşabilecek.
Aile Gelir Sigortası nasıl çalışacak?
Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre sistem, yalnızca bireyin emekli maaşına değil haneye giren toplam gelire odaklanacak.
Örneğin emekli aylığı dışında başka geliri bulunmayan bir hanenin toplam geliri belirlenen eşik tutarın altında kalıyorsa, devletin aradaki farkı tamamlayıcı sosyal yardım yoluyla karşılaması öngörülüyor.
Buna karşılık aynı tutarda emekli aylığı alan ancak hanesinde çalışan bir eş, kira geliri veya başka düzenli gelir bulunan kişilerin destek miktarı daha düşük olabilir veya belirlenen kriterlere göre hiç destek verilmeyebilir.
Bu nedenle sistem klasik anlamda bütün emeklilere aynı tutarda yapılacak bir maaş artışından farklı bir yapı oluşturuyor. Haberlere göre amaç, emekli aylıkları ile sosyal yardım mekanizmalarını daha bütünleşik hale getirmek.
En düşük emekli maaşı uygulaması kalkacak mı?
Şu aşamada en düşük emekli aylığının kaldırıldığına veya kaldırılacağına ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
Basına yansıyan çalışma, mevcut taban aylık sisteminin zaman içerisinde hane gelirini esas alan bir yapıyla değiştirilmesini veya destek mekanizmasının bu yönde yeniden tasarlanmasını gündeme getiriyor. Ancak kapsam, geçiş takvimi, gelir sınırı ve mevcut taban aylığın geleceği konusunda resmi ayrıntılar açıklanmış değil.
Bu nedenle “en düşük emekli maaşı sona eriyor” şeklindeki kesin ifadeler mevcut aşamada çalışmanın ötesine geçiyor.
Emekliler açısından ne değişebilir?
Yeni model hayata geçirilirse en önemli değişiklik, sosyal desteğin kişinin maaşından çok hanenin ekonomik durumuna göre hedeflenmesi olabilir.
Tek emekli maaşıyla yaşayan ve başka geliri bulunmayan haneler sistemden daha yüksek oranda yararlanabilir. Özellikle hanede çalışan başka bir bireyin bulunmadığı düşük gelirli emekli aileler, belirlenen asgari gelir seviyesine kadar tamamlayıcı destek alabilecek gruplar arasında yer alabilir.
Buna karşılık hanede birden fazla maaş, ticari kazanç veya başka düzenli gelir bulunması durumunda destek miktarının farklılaşması gündeme gelebilir.
Bu yapı, mevcut sistemde aynı taban aylıktan yararlanan fakat ekonomik koşulları birbirinden oldukça farklı olan hanelerin ayrı değerlendirilmesini amaçlayan gelir testi benzeri bir mekanizmaya dönüşebilir.
OVP’deki yüzde 33,1’lik transfer artışı dikkat çekti
2027-2029 dönemini kapsayan yeni Orta Vadeli Program 6 Eylül’de açıklandı.
Program üzerine yapılan değerlendirmelerde emekli ödemeleri, burslar ve sosyal yardımların da içinde bulunduğu transfer harcamalarında 2027 için yüzde 33,1 artış öngörülmesi, Aile Gelir Sigortası tartışmalarıyla birlikte ele alındı. Ancak bu bütçe artışının doğrudan söz konusu modele tahsis edildiğine ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor.
Dolayısıyla OVP’deki artışı tek başına yeni sistemin bütçesi olarak değerlendirmek mümkün değil.
“Aile Gelir Sigortası” erken seçim hazırlığı mı?
2027 bütçesindeki sosyal transfer artışları ve Aile Gelir Sigortası tartışmaları bazı ekonomi ve siyaset yorumcuları tarafından olası bir erken seçim senaryosuyla ilişkilendiriliyor. Özellikle transfer harcamalarının 2027’de güçlü biçimde artırılması, bu yorumların dayanaklarından biri olarak gösteriliyor.
Ancak şu aşamada Aile Gelir Sigortası modelinin erken seçim amacıyla hazırlandığını gösteren resmi bir karar veya açıklama bulunmuyor. Bütçe tercihleri ile seçim takvimi arasında doğrudan bağ kurulması yorum niteliğinde.
Bu nedenle modeli, mevcut bilgiler çerçevesinde öncelikle sosyal yardım ve emeklilik desteklerinin hane bazında yeniden düzenlenmesine yönelik bir çalışma olarak değerlendirmek gerekiyor.
Destek için hangi gelirlerin hesaba katılacağı henüz belli değil
Sistemin emekliler açısından gerçek etkisini belirleyecek en önemli konu gelir hesabının nasıl yapılacağı olacak.
Hanedeki çalışanların ücretlerinin, kira gelirlerinin, taşınmazların, mevduat veya yatırım gelirlerinin ve diğer sosyal yardımların hesaplamaya nasıl dahil edileceği henüz açıklanmış değil.
Aynı şekilde devletin garanti edeceği asgari hane gelirinin ne kadar olacağı, desteklerin aylık mı verileceği, en düşük emekli aylığıyla nasıl ilişkilendirileceği ve sistemin hangi tarihte başlayacağı da netleşmedi.
Mevcut aşamada Aile Gelir Sigortası, ayrıntıları üzerinde çalışıldığı belirtilen bir model niteliğinde; emekliler için kesinleşmiş yeni bir maaş veya sosyal yardım düzenlemesi bulunmuyor.
