Yükselen faizler ve makroihtiyati önlemler, şirketlerin TL kredilere erişimini zorlaştırırken reel sektör yeniden yabancı para borçlanmaya yöneldi. Merkez Bankası verilerine göre, haziran itibarıyla reel sektörün net döviz pozisyon açığı 185,8 milyar dolara çıkarak 2018’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
TL Kredilerde Maliyet Arttı, Döviz Borçlanma Cazip Hale Geldi
Sıkı para politikasıyla birlikte yükselen faiz oranları, TL kredilerin maliyetini önemli ölçüde artırdı. Bu durum şirketleri döviz cinsinden borçlanmaya yönlendirirken, yurtdışı tahvil ihraçlarının da hız kazanmasına yol açtı.
Merkez Bankası verileri, 2024 yılı başından bu yana reel sektörün net döviz pozisyon açığının düzenli şekilde arttığını gösteriyor. Haziran sonu itibarıyla 185,8 milyar dolara ulaşan açık, Eylül 2018’den bu yana kaydedilen en yüksek seviye oldu. Şirketlerin kısa vadeli net döviz pozisyon fazlası ise 4,5 milyar dolara gerileyerek Nisan 2015’ten bu yana en düşük seviyeye indi.
Politika Değişiklikleri Sonrası Yön Değişti
Pandemi döneminde uygulanan düşük faiz politikaları, reel sektörün TL kredilere yönelmesini sağlamış, döviz borçlarının da hızla kapanmasına katkı sunmuştu. Bu sürecin sonucunda Ekim 2023 itibarıyla net döviz pozisyon açığı 62,6 milyar dolara kadar düşmüştü. Ancak Haziran 2023’te değişen ekonomi yönetimiyle birlikte yüksek enflasyonla mücadele amacıyla sıkı para politikası devreye alındı. Bu adım, TL kredi faizlerini yükseltirken makroihtiyati tedbirlerle krediye erişimi de sınırladı.
Dezenflasyon sürecine eşlik eden reel değerli TL sayesinde döviz kurları önceki yıllardaki gibi sert dalgalanma göstermedi. Bunun sonucunda, 2024 yılı itibarıyla şirketler yeniden yabancı para cinsinden borçlanmaya ağırlık vermeye başladı.
İki Yılda 112,3 Milyar Dolarlık Artış
Merkez Bankası verilerine göre, haziran sonunda net döviz pozisyon açığı 185,8 milyar dolara yükselirken, Haziran 2023’te bu rakam 73,5 milyar dolar seviyesindeydi. Böylece iki yıl içinde açık 112,3 milyar dolarlık artış gösterdi.
2025 yılının ilk yarısında ise açık 38 milyar dolar büyüdü. Bu dönemde reel sektörün yükümlülüklerinde en hızlı artış türev yükümlülüklerinde kaydedildi. Yüzde 72,45 artışla 12,6 milyar dolara ulaşan türev yükümlülüklerinin yüzde 95’i kısa vadeli oldu.
Yurtiçi döviz kredilerinde büyüme sınırı bulunmasına rağmen yılbaşına göre yüzde 15’e yakın artış görüldü. Krediler 144,6 milyar dolardan 166,2 milyar dolara yükselirken, bunun yüzde 67,5’i uzun vadeli borçlardan oluştu. Yurtdışı döviz kredilerinde de yüzde 16,05 artış kaydedildi ve 114,4 milyar dolara ulaşıldı. Bu kredilerin yüzde 99,11’i uzun vadeli olurken, ithalat borçları da yüzde 3,66 artışla 50 milyar doların üzerine çıktı.
Kısa Vadeli Döviz Fazlasında Düşüş
Reel sektörün net döviz pozisyon açığı artışını sürdürürken, kısa vadeli net döviz pozisyon fazlasında gerileme gözlendi. Haziran sonu itibarıyla 4,5 milyar dolara inen bu rakam, 2024 yılının başında 13,6 milyar dolar seviyesindeydi. Böylece ilk altı ayda 9 milyar doları aşan bir bozulma yaşandı.
