Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yapılan analizde, akaryakıt fiyatlarının enflasyon üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekildi. Analizde, akaryakıtın yalnızca doğrudan bir harcama kalemi olmadığı, aynı zamanda lojistik maliyetler üzerinden gıda ve hizmet başta olmak üzere birçok sektörü etkileyerek enflasyonu tetiklediği vurgulandı.
ÖTV Düzenlemesiyle Fiyat Artışlarına Müdahale
4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren sistem kapsamında, küresel petrol fiyatlarındaki artışların bir bölümünün Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanması öngörülüyor. Bu uygulama ile akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketiciye doğrudan yansımasının sınırlandırılması hedefleniyor.
TCMB analizine göre, bu mekanizma devreye alınmadığı durumda Brent petrol fiyatındaki yüzde 10’luk artış, 12 aylık dönemde enflasyonu yaklaşık 1 puan yukarı taşıyor. Sistem devredeyken ise petrol fiyatının 90 dolar olduğu bir senaryoda, enflasyon üzerindeki baskının 3,7 puan kadar azaltılabildiği ifade ediliyor.
ÖTV Payları Fiyatları Dengeleyen Unsur
Şubat 2026 itibarıyla akaryakıt ürünlerinde maktu ÖTV’nin payı benzinde yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG’de yüzde 21 seviyesinde bulunuyor. Bu oranların, fiyat artışlarını sınırlayacak bir dengeleme alanı sağladığı belirtiliyor.
Akaryakıt Fiyatlarının Psikolojik Etkisi
Analizde, akaryakıt fiyatlarının tüketici fiyat endeksi içindeki ağırlığının yüzde 3,21 düzeyinde olduğu, ancak etkisinin bu oranla sınırlı kalmadığına işaret edildi. Akaryakıt fiyatlarındaki artışların, üretici ve perakendecilerin fiyatlama davranışlarını doğrudan etkilediği ve zincirleme fiyat artışlarına yol açabildiği vurgulandı.
Bu çerçevede, eşel mobil sistemi ile akaryakıt fiyatlarındaki artışların sınırlanmasının, beklenti yönetimi üzerinden oluşan ikincil fiyat artışlarını da kontrol altına aldığı ifade edildi.
Küresel Enerji Şoklarına Karşı Politika Aracı
TCMB değerlendirmesinde, küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların para politikası araçlarıyla doğrudan kontrol edilemediği, ancak maliye politikası uygulamalarıyla bu etkilerin sınırlandırılabileceği belirtildi. Bu kapsamda eşel mobil sisteminin, dış kaynaklı fiyat şoklarının yurt içi enflasyona geçişini sınırlayan önemli bir araç olduğu kaydedildi.
