Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Kasım 2024 dönemine ilişkin “Aylık Fiyat Gelişmeleri Raporu”nu açıkladı. Raporda, yıllık enflasyonun gıda ve temel mal gruplarında yükseldiği, diğer ana gruplarda ise düşüş gösterdiği belirtildi.
Tüketici Fiyatları ve Yıllık Enflasyon
Rapora göre, Kasım ayında tüketici fiyatları %2,24 oranında artış gösterirken, yıllık enflasyon %47,09’a geriledi. Gıda grubundaki güçlü fiyat artışlarının etkisiyle enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluştuğu ifade edildi. Buna karşın, gıda hariç enflasyon %1,34 ile daha ılımlı bir görünüm sergiledi.
Gıda fiyatlarında özellikle işlenmemiş gıda grubunun sebze ve yumurta gibi kalemler öncülüğünde yüksek artış sergilediği kaydedildi. İşlenmiş gıda fiyatlarındaki artış ise yavaşladı.
Temel Mal Grubu ve Dayanıklı Tüketim Malları
Temel mal grubunda yıllık enflasyon %28,90’a yükseldi. Dayanıklı mallarda beyaz eşya ve tüketici elektroniğindeki artışlar dikkat çekerken, otomobil ve mobilya fiyatlarında daha ılımlı bir seyir izlendi. Mevsimsel etkilerle giyim ve ayakkabı grubu fiyatlarında düşüş görüldü.
Hizmet Grubu ve Kira Artışları
Hizmet grubunda aylık fiyat artışı %1,61 olarak gerçekleşti ve yıllık enflasyon %67,89’a geriledi. Raporda, kira artışlarının yavaşlama eğiliminde olduğu, sözleşme yenileme oranlarındaki mevsimsel düşüşün bu gelişmeyi desteklediği ifade edildi.
Lokanta ve otel grubu enflasyonunda da yavaşlama görülürken, ulaştırma hizmetlerindeki fiyatlar yatay seyretti. Haberleşme alt grubunda ise internet ve sabit telefon ücretlerindeki artışlar dikkat çekti.
Enerji ve Üretici Fiyatları
Kasım ayında enerji fiyatları %0,81 oranında artarken, yıllık enflasyon %46,08’e geriledi. Uluslararası petrol fiyatlarındaki gelişmelerle akaryakıt fiyatları yatay bir seyir izledi.
Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ise %0,66 oranında artış gösterdi ve yıllık bazda %29,47’ye düştü. Enerji grubu fiyatlarındaki düşüş üretici enflasyonunu sınırlayan ana unsurlar arasında yer aldı.
Rapor şu şekilde:
“Tüketici fiyatları kasım ayında yüzde 2,24 oranında artarken yıllık enflasyon 1,49 puan düşüşle yüzde 47,09 olmuştur. Yıllık enflasyon gıdada daha belirgin olmak üzere, gıda ve temel mal gruplarında yükselmiş, diğer ana gruplarda ise gerilemiştir. Gıda grubu ekim ayının ardından kasım ayında da işlenmemiş gıdaya bağlı olarak güçlü fiyat artışıyla aylık tüketici enflasyonunu yukarıya çekerken, gıda hariç aylık enflasyon yüzde 1,34 ile görece olumlu bir görünüm arz etmiştir. Sebze ön planda olmak üzere taze meyve ve sebze, gıda grubu fiyat artışını sürükleyen ana kalem olmuştur. Temel mal grubunda fiyat artışı düşük seyrini korumuştur. İstisna olarak, aya özgü indirim dönemine rağmen beyaz eşya ve elektrikli ev aletlerindeki fiyat artışları güçlü seyretmiştir. Söz konusu kalemler dışındaki dayanıklı mallarda fiyatların sınırlı bir şekilde yükseldiği gözlenmiştir. Mevsimsel etkilerle fiyatları düşüş sergileyen giyim ve ayakkabı alt grubu, temel mal aylık enflasyonunu olumlu etkilemiştir. Hizmet grubu aylık fiyat artışı kasım ayında ılımlı seyretmiştir. Bu gelişmede, dönemsel fiyatlama yapılan kalemlerde göreli fiyat uyarlamasının büyük ölçüde tamamlanmasının yanı sıra talebe duyarlılığı görece yüksek olan hizmet kalemlerindeki olumlu görünüm etkili olmuştur. Kira artışı hizmet grubunda öne çıkmaya devam etse de sözleşme yenileme oranındaki mevsimsel düşüşün yanı sıra sözleşmelerdeki artış oranının güç kaybetmesiyle yavaşlama eğilimini korumuştur. Üretici fiyatları artışı kasım ayında önemli ölçüde zayıflamış, yıllık üretici enflasyonu gerileme eğilimini sürdürmüştür. Bu görünüm altında, tüketici enflasyonu ana eğilimi yataya yakın bir seyir izlemiştir.
Kasım ayında tüketici fiyatları yüzde 2,24 oranında yükselmiş ve yıllık enflasyon 1,49 puan azalarak yüzde 47,09 seviyesine gerilemiştir. Mevsimsellikten arındırılmış verilerle incelendiğinde, gıda dışı tüketici fiyatlarında aylık artışın manşet enflasyona kıyasla daha ılımlı olduğu izlenmiştir. B endeksinin yıllık değişim oranı 1,42 puan azalarak yüzde 45,68 olurken C endeksinin yıllık değişim oranı 0,62 puan düşüşle yüzde 47,13 olarak gerçekleşmiştir.
Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, bu dönemde enerji, hizmet ve alkol-tütün-altın gruplarının katkıları sırasıyla 1,07, 0,72 ve 0,41 puan düşerken, temel mal grubunun katkısı sabit kalmış, gıda grubunun katkısı ise 0,71 puan artmıştır.
Mevsimsellikten arındırılmış verilerle, aylık artışlar bir önceki aya kıyasla B ve C göstergelerinde sınırlı bir şekilde yükselmiştir. Fiyat artışları, B endeksini oluşturan gruplardan işlenmiş gıdada gerilerken hizmetlerde yatay seyretmiş, temel mallarda ise bir miktar yükseliş göstermiştir. Dağılım ve model bazlı ana eğilim göstergeleri ise bir önceki aya kıyasla belirgin bir değişim sergilememiştir. TCMB bünyesinde takip edilen göstergeler, kasım ayında enflasyonun ana eğiliminde yataya yakın bir seyre işaret etmektedir. Ayrıca, dağılım ve model bazlı ana eğilim göstergelerinin, B ve C gibi kalıcı dışlamaya dayalı göstergelere kıyasla daha düşük değerler aldığı gözlenmektedir.
Hizmet fiyatları kasım ayında yüzde 1,61 oranında artmış, grup yıllık enflasyonu 1,89 puan azalarak yüzde 67,89’a yavaşlamıştır. Yıllık enflasyon ulaştırma dışındaki tüm alt gruplarda gerilemiştir. Hizmet grubu aylık fiyat artışında ekim ayında gerçekleşen yavaşlama bu dönemde de devam etmiş, böylelikle son üç yıllık dönemdeki en düşük aylık artış oranı gözlenmiştir. Aylık bazda kira grubu yüzde 4,18 ile görece yüksek oranda artış kaydetse de sözleşme yenileme oranındaki düşüşün yanı sıra sözleşmelerdeki artış oranının gerilemesinin etkisiyle, kiraların bir önceki aya kıyasla yavaşladığı izlenmiştir. Kira dışındaki hizmetlerde aylık enflasyon yüzde 0,90 ile düşük seyretmiştir. Lokanta-otel grubunda yemek hizmetlerinde aylık fiyat artışı yavaşlarken, konaklama fiyatlarındaki düşüş devam etmiş, böylece grup aylık enflasyonu yüzde 0,79 ile önemli oranda zayıflamıştır. Kasım ayında ulaştırma hizmetleri fiyatları görece yatay (yüzde 0,33) seyrederken, bir önceki aya kıyasla nispeten güçlenen haberleşme alt grubu aylık fiyat artışında (yüzde 1,88) sabit telefonla yapılan görüşme ile internet ücretlerindeki yükselişler etkili olmuştur. Bu dönemde diğer hizmetler grubu fiyatlarındaki ılımlı artış (yüzde 0,97) bu grupta yavaşlamanın sürdüğüne işaret etmiştir.
Kasım ayında, temel mal grubu yıllık enflasyonu 0,45 puan yükselerek yüzde 28,90 seviyesinde gerçekleşmiştir. Aylık olarak ise temel mal enflasyonu düşük seyretmeye devam etmiştir. Dayanıklı mal fiyatları yüzde 1,27 oranında artmış, grup yıllık enflasyonu 0,74 puan yükselişle yüzde 23,84 olmuştur. Alt kalemler bazında, beyaz eşya ve tüketici elektroniği fiyatları belirgin oranlarda yükselirken, otomobil ve mobilya fiyatları oldukça ılımlı seyretmiştir. Giyim ve ayakkabı grubu fiyatları mevsimsel etkiler ile gerilerken, yıllık enflasyon bu grupta görece yatay bir seyir izlemiştir. Diğer temel mal fiyatları ise referans euro kurundaki güncellemenin neticesinde oluşan ilaçların sarkan etkisi yanında, ev ile ilgili temizlik malzemeleri ve kişisel bakım kalemleri öncülüğünde yükselmiştir.
Enerji fiyatları kasım ayında yüzde 0,81 oranında artmış, grup yıllık enflasyonu 13,29 puan düşerek yüzde 46,08 olmuştur. Uluslararası petrol fiyatlarındaki gelişmelerin katkısıyla akaryakıt fiyatları aylık yüzde 0,24’lük artışla nispeten yatay seyretmiştir. Katı yakıt ve tüp gaz fiyatları ise yükselmiştir.
Kasım ayında tüketici enflasyonu üzerinde gıda fiyatlarının etkisi öne çıkmıştır. Diğer taraftan, gıda hariç aylık tüketici enflasyonu yüzde 1,34 ile ılımlı bir seyir izlemiştir. Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları bu dönemde yüzde 5,10 oranında artmış, yıllık enflasyonu 3,29 puan yükselerek yüzde 48,57 seviyesine ulaşmıştır. Yıllık enflasyon işlenmemiş gıda grubunda 12,74 puan artarak yüzde 59,79 oranında gerçekleşirken, işlenmiş gıda grubunda 4,62 puan gerileyerek yüzde 39,10 olmuştur. İşlenmemiş gıda fiyatları (yüzde 9,00), sebze (yüzde 29,55) ve yumurta (yüzde 14,10) öncülüğünde yüksek aylık artış sergilemiştir. İşlenmiş gıda fiyatları yüzde 1,58 artış ile bir önceki aya kıyasla yavaşlarken, bu alt grupta (ekmek dışında kalan) tahıl ürünleri ile şeker-çikolata kalemlerinin etkisi öne çıkmıştır.
Yurt içi üretici fiyatları kasım ayında yüzde 0,66 oranında artmış, yıllık enflasyon 2,77 puan düşerek yüzde 29,47’ye gerilemiştir. Bu dönemde ana sanayi grupları itibarıyla, dayanıksız tüketim malı grubundaki fiyat artışı yüzde 2,21 olurken, sermaye ve ara malları (yüzde 0,62 ve yüzde 0,64) ile enerji (yüzde -2,32) manşet oranı sınırlayan gruplar olarak öne çıkmıştır.”
