Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) “Merkezin Güncesi” blogunda yayımlanan yeni analizde, kartlı harcama eğilimleri mercek altına alındı.
“Kartlı Harcama Tercihlerinde Son Dönem Eğilimler” başlıklı analiz, Türkiye’deki banka ve kredi kartı kullanımının son yıllarda artış gösterdiğini ve bunun çeşitli ekonomik etkenlerle ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.
Banka ve Kredi Kartı Kullanımı Artıyor
TCMB ekonomistlerinin gerçekleştirdiği analiz, hane halkı tüketim harcamalarında banka ve bireysel kredi kartlarının (BKK) giderek daha fazla tercih edildiğini gözler önüne seriyor. Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYİH) en büyük bileşeni olan hane halkı harcamalarında, taksitsiz kredi kartı ödemeleri ve banka kartı kullanımı son yıllarda ciddi oranda arttı. Bu artışta enflasyonun yükselmesi, dijital ödeme kanallarının yaygınlaşması ve nakit taşıma maliyetlerinin artması gibi faktörler etkili oldu.
Dijitalleşme ve Enflasyon Kart Kullanımını Destekliyor
Analizde, dijital ödeme sistemlerinin yaygınlaşması ve yüksek enflasyonun nakit taşıma maliyetlerini artırması nedeniyle banka ve kredi kartlarının kullanımında hızlı bir artış gözlendiği belirtiliyor. Özellikle temassız ödeme seçeneklerinin çoğalması, salgın döneminde nakit kullanımının azalmasıyla birleştiğinde, kartlı harcamalarda önemli bir yükselişin yaşandığına dikkat çekiliyor.
Kartlı Harcamalarda Büyük Artış
TCMB’nin analizine göre, kredi kartı harcamaları 2015 yılından bu yana reel bazda iki katına çıkarken, banka kartı ile yapılan harcamalar üç katına ulaştı. Bu büyümenin büyük bir kısmı, 2021 yılı sonrasındaki dönemde gerçekleşti. 2023 yılının üçüncü çeyreği itibarıyla, Türkiye’de 28 milyon aktif kredi kartı kullanıcısı, 125 milyon kredi kartı ve 191 milyon banka kartı bulunduğu açıklandı. Toplam kartlı harcama hacmi ise 12,8 trilyon Türk lirasına ulaştı.
Salgın Döneminde Kartlı Ödemeler Hızla Yükseldi
Koronavirüs salgınıyla birlikte kartlı ödeme sistemlerinde kaydedilen gelişmeler, kredi kartı işlem adetlerinin önemli ölçüde artmasına neden oldu. Salgın öncesi yıllık yaklaşık 4 milyar olan BKK işlem adetleri, 2024 yılı itibarıyla 10 milyara yaklaştı. Aynı zamanda, temassız ödeme tercihleri de salgın sonrası hızla yaygınlaşarak, 2015 yılında aylık 2 milyon işlemden, günümüzde aylık 1 milyarın üzerinde işlem seviyesine ulaştı.
Hane Halkı Harcamaları Üzerindeki Etki
Kartlı ödeme sistemlerinin yaygınlaşması, hane halkı harcama türlerinde de değişikliklere yol açtı. Banka kartı ile yapılan harcamaların toplam tüketim harcamalarındaki payı yüzde 6,8’den yüzde 10’un üzerine çıkarken, taksitsiz kredi kartı harcamalarının payı ise yüzde 21’den yüzde 34’e yükseldi. Bu durum, nakit kullanımının azaldığını ve kartlı ödemelerin tüketici harcamaları üzerindeki etkisinin giderek arttığını gösteriyor.
Kart Kullanım Alışkanlıkları Ekonomik Politikalara Yansımalı
Merkez Bankası’nın analizinde, son yıllarda kartlı harcamaların nominal ve reel bazda belirgin bir şekilde yükseldiği vurgulanıyor. Özellikle kredi kartı harcamalarının çoğunlukla borçlanma amacı taşımadığı, bu nedenle yalnızca kredi kartı kullanımına dayalı çıkarımların yanıltıcı olabileceği belirtiliyor. Bu durum, politika yapıcıların ve ekonomistlerin hane halkı borçlanma düzeylerini değerlendirirken, kart kullanımındaki bu davranış değişikliklerini dikkate alması gerektiğini ortaya koyuyor.
