Kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT), 2024 yılında yatırım harcamalarını önemli ölçüde artırdı. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre KİT’lerin toplam yatırım tutarı bir önceki yıla göre yüzde 49,5 yükselerek 260,9 milyar liraya çıktı. Yatırımların büyük bölümü enerji ve ulaştırma sektörlerinde yoğunlaştı.
33 Kamu İşletmesi Faaliyet Gösteriyor
2024 yılı sonunda 19 KİT, 1 bağlı ortaklık, 5 kamu bankası ve 8 diğer kuruluş olmak üzere toplam 33 kamu işletmesi bulunuyor. Bu kuruluşlara bütçeden 210,4 milyar lira sermaye transferi ve 279,2 milyar lira görevlendirme bedeli olmak üzere toplam 489,6 milyar liralık ödeme yapıldı.
KİT’lerden bütçeye geri dönüş ise 20,7 milyar lira temettü, 26 milyar lira finansman fazlası, 7,5 milyar lira hasılat payı ve 17,1 milyar lira kurumlar vergisi ile diğer yükümlülükler olmak üzere toplam 71,3 milyar lira olarak gerçekleşti.
Katma Değer 291,5 Milyar Liraya Ulaştı
Teşebbüslerin dönem kâr/zararı, karşılıklar, kur farkı, amortisman ve istihdam giderlerinin toplamıyla hesaplanan katma değer 2024 yılında 291,5 milyar liraya yükseldi. Bu tutar, bir önceki yıla göre yüzde 18,8 artış anlamına geliyor.
En yüksek katma değere sahip kuruluş 68,2 milyar lirayla Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) oldu. TEİAŞ’ı 66,9 milyar lirayla Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), 48,6 milyar lirayla Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve 38,4 milyar lirayla Eti Maden izledi.
Yatırımlarda Enerji ve Ulaştırma İlk Sırada
KİT’lerin toplam yatırım harcaması 260,9 milyar lira olarak kaydedilirken, bu tutar Türkiye’nin 2024 yılı GSYH’sinin yaklaşık yüzde 0,6’sına karşılık geldi. KİT yatırımları, kamu yatırımlarının yüzde 20’sini oluşturdu.
2024’te en yüksek yatırım yapan kuruluşlar şöyle sıralandı:
- TPAO: 107,2 milyar TL
- TCDD: 51,9 milyar TL
- TEİAŞ: 36,2 milyar TL
Sektörel dağılımda enerji yatırımları 178,7 milyar lirayla ilk sırada yer aldı. Ulaştırma yatırımları 75,3 milyar lira olarak gerçekleşirken, tarım sektöründe 2,8 milyar liralık, sanayide 1,1 milyar liralık, diğer alanlarda ise 2,6 milyar liralık yatırım yapıldı.
Kârlılıkta TEİAŞ İlk Sırada
Kuruluş bazında dönem kâr/zarar sonuçları incelendiğinde, 2024 yılında en yüksek kâr TEİAŞ tarafından elde edildi. TEİAŞ’ı sırasıyla Eti Maden, DHMİ ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü (KEGM) takip etti.
