Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararları doğrultusunda tasfiyesine başlanan fonlar için hazırlanan geçici kanun teklifi taslağının uygulama mekanizması netleşti. Düzenleme, sermaye piyasalarının tamamına yönelik genel bir rejim kurmak yerine yalnızca 17 Eylül 2026 kararlarıyla tasfiye kapsamına alınan fonları kapsayacak şekilde çerçevelendi.
Kanun teklifinin temel omurgasını; fondan haksız yere çıkarılan varlıkların geri alınması, piyasa bozucu aktörlerin sistem dışına itilmesi, TMSF aracılığıyla cebri icra yürütülmesi ve hak sahiplerine acil likidite sağlanması oluşturuyor.
Hak Sahipliği ve Manipülasyon Filtresi
Tasfiye operasyonu, SPK gözetiminde görevlendirilen bankalar ve yetkili kurumlarca icra edilecek:
- Çapraz Kayıt Kontrolü: Hak sahipleri; MKK, Takasbank, TEFAS, portföy saklama kuruluşları ve fon dağıtım platformlarındaki verilerin karşılaştırılmasıyla fon ve hesap bazında tek tek tespit edilecek.
- Manipülatörlere ve Suç Ortaklarına Ödeme Yok: Mevzuata aykırı işlem yaptığı, piyasa dolandırıcılığı/manipülasyona karıştığı veya bu kişilerle iltisaklı hareket ettiği SPK tarafından belirlenen şahıs ve kurumlara tasfiye ve geri kazanım hesaplarından kesinlikle pay aktarılmayacak.
Net Yatırım Tutarı Formülü ve 1 Milyon TL’ye Kadar Ara Ödeme
Fon malvarlığının toplam yatırımcı alacaklarını karşılamaya yetmediği senaryolarda izlenecek dağıtım esasları kurala bağlandı:
- MKK Tarafından Enflasyon Düzeltmesi: “Net yatırım tutarı”, MKK tarafından fonlara yapılan nakit giriş ve çıkışların TÜİK TÜFE ile Yİ-ÜFE’nin aritmetik ortalaması üzerinden endekslenmesi ve FIFO (ilk giren ilk çıkar) yöntemiyle netleştirilmesi suretiyle belirlenecek.
- Ara Ödeme Kriterleri:
- Net yatırım tutarı 1 milyon TL’nin altında kalanlara hesaplanan tutarın tamamı ödenecek.
- 1 milyon TL ve üzerindeki yatırımlar için ilk aşamada en fazla 1 milyon TL ara ödeme yapılacak.
- Ara ödeme tutarlarına enflasyon endekslemesi uygulanmayacak.
- Para piyasası fonları hariç olmak kaydıyla yapılacak ara ödeme, tasfiye kararı tarihindeki toplam katılma payı değerini aşamayacak. Kaynak yetersizliğinde ise ödemeler orantılı (garame) olarak dağıtılacak.
Piyasa Dengesi İçin SPK’ye Özel Varlık Satış Yetkisi
Fon portföylerindeki menkul kıymetlerin tasfiyesi sırasında Borsa İstanbul’da taban serileri ya da likidite krizleri yaşanmaması amacıyla SPK’ye olağanüstü operasyonel yetkiler tanınıyor:
- Varlıkların borsa dışında (tezgahüstü/blok) satışına izin verilebilecek.
- Geçici fiyat marjları uygulanabilecek.
- Tasfiye varlıklarını satın alan kurumlara belirli süre yeniden satılamaz (lock-up) şerhi konulabilecek.
Sorumluluk Zinciri, Gönüllü İade ve TMSF Yetkileri
- Birincil Sorumlu Portföy Şirketleri: Fonlardan mevzuata aykırı veya muvazaalı yollarla çıkarılan değerler sebebiyle oluşan zarar ve eksik bakiyelerden öncelikle ilgili portföy yönetim şirketi sorumlu tutulacak. Karşılanamayan kısım için SPK’nin tespit ettiği gerçek ve tüzel kişilerin şahsi malvarlıklarına gidilecek.
- Haksız Kazançta Gönüllü İade: Gerçeğe aykırı fiyatlamalarla emsal getirinin üzerinde haksız kâr elde ettiği saptanan kişiler, bu tutarları ilan edilecek özel hesaplara gönüllü iade edebilecek.
- TMSF Takipleri ve Mahkeme Beklemeden Satış: SPK’nin bildirimiyle TMSF, sorumluların malvarlıklarına karşı doğrudan cebri icra başlatabilecek. TMSF takipleri tamamlanana kadar bu malvarlıkları üzerindeki diğer tüm icra ve haciz işlemleri kanunen durdurulacak. El konulan ancak fona aynen iadesi mümkün olmayan varlıklar, mahkeme kararı beklenmeksizin TMSF tarafından satılarak nakde çevrilebilecek.
Haczedilemez “Geri Kazanım Hesapları” ve Hazine Yükü
- Özel Fon Hesapları: İadelerden, cebri icralardan ve varlık satışlarından gelen tüm nakit, TMSF bünyesinde her fon için müstakil açılacak “Geri Kazanım Hesabı”nda bloke edilecek.
- Haciz ve Teminat Yasağı: Bu hesaplar TMSF’nin kendi bilançosundan tamamen ayrı tutulacak; kamu alacakları dahil hiçbir borç için haczedilemeyecek, teminat gösterilemeyecek ve sadece yatırımcılara ödemede kullanılacak.
- Sıfır Hazine Maliyeti: Süreç tamamlandığında bakiye kalırsa kaynaklar Yatırımcı Tazmin Merkezi’ne (YTM) devredilecek. Düzenleme, merkezi bütçeye ve Hazine’ye hiçbir ek mali yük getirmeyecek şekilde işletilecek ve Meclis onayının ardından derhal yürürlüğe girecek.
